Een buitenhaard kiezen: plek, buren en gebruik

Kies een buitenhaard pas als je weet waar hij kan staan, waar de rook heen gaat en wat je gemeente toestaat. Een vuur in de tuin geeft rook die bij jou op het terras en bij de buren door het raam komt. Gemeenten mogen regels stellen voor vuurkorven en buitenhaarden, en de Stookwijzer geeft ook advies voor een tuinkachel, vuurkorf of barbecue. Het model en het materiaal komen daarna, en daarna nog de vraag waar het ding in november staat. Eén vergissing komt steeds terug: een houtvuur onder een willekeurige overkapping zetten.

Regels die voor elk vuur in de tuin gelden

• Geen overlast. Wie een open erf of terrein gebruikt, moet volgens het IPLO alle redelijke maatregelen nemen om overlast door rook, roet, walm en stof te voorkomen of te beëindigen. Die zorgplicht staat in de regels die het Rijk bij de invoering van de Omgevingswet aan het omgevingsplan van elke gemeente heeft meegegeven (artikel 22.20 van de bruidsschat, voor open erven en terreinen). Stelt een gemeente geen eigen regels, dan geldt daarnaast de algemene zorgplicht uit de Omgevingswet.
• Lokale regels. Gemeenten kunnen in het omgevingsplan regels stellen voor vuurkorven en buitenhaarden in tuinen of op terrassen. Voor vuur in de open lucht is daarnaast vaak een ontheffing nodig op grond van artikel 5:34 van de (model)APV, voor openbare orde en veiligheid. In het Omgevingsloket vind je de regels van het omgevingsplan onder ‘Regels op de kaart’; de APV staat op de website van je gemeente. Milieu Centraal wijst erop dat sommige gemeenten tuinvuren verbieden vanwege de rook.
• Alleen in een toestel dat daarvoor bedoeld is. Milieu Centraal schrijft dat vuur maken alleen mag in een buitenkachel, tuinhaard, barbecue, vuurkorf, vuurpot of gelpot; tuinfakkels mogen ook.
• Alleen schoon hout. Volgens het IPLO verbiedt artikel 10.2 van de Wet milieubeheer het stoken van afvalstoffen, dus je gebruikt alleen onbehandeld en ongeverfd hout. Milieu Centraal noemt uitdrukkelijk wat er nooit in gaat: geverfd of geïmpregneerd hout, verwerkt hout, snoeiafval, afval, papier en karton. Je eigen snoeiafval in de open lucht verbranden kan volgens het IPLO alleen met een ontheffing van de gemeente, en die wordt terughoudend gegeven; sommige gemeenten halen snoeiafval gratis op.
• De Stookwijzer. Volgens het RIVM geeft de Stookwijzer per viercijferige postcode advies over wanneer je beter geen houtvuur maakt, op basis van de windkracht en de luchtkwaliteit, en geldt dat advies voor een kachel, open haard, tuinkachel, vuurkorf en barbecue. De code groen is er bewust niet in opgenomen; een advies om het vuur uit te laten gaat om situaties waarin naar verwachting veel mensen overlast van houtrook zullen ervaren. Milieu Centraal adviseert in ieder geval niet te stoken bij windstil of mistig weer.
• Droogte en natuurbrand. Woon je aan bos, heide of duin, vraag dan na of er in droge periodes een waarschuwing voor natuurbrandgevaar geldt bij je veiligheidsregio, en houd daar rekening mee.

Een los toestel is overigens iets anders dan een vaste, gemetselde of uitgegraven vuurplaats in de tuin. Dat laatste is een ingreep in je tuin met eigen afwegingen; die staan in een vuurplaats in de tuin: afstand, rook en regels.

De plek: wind, buren en ondergrond

Rook gaat waar de wind hem heen blaast, en bij weinig wind blijft hij hangen. Dat is precies waarom de Stookwijzer naar de windkracht kijkt. Milieu Centraal wijst erop dat houtrook fijnstof en andere schadelijke stoffen bevat die jou en je buren raken, en dat kinderen, ouderen en mensen met een longaandoening extra risico lopen. Kijk daarom bij het kiezen van een plek:

1. Uit welke richting waait de wind meestal, en welke ramen, roosters en tuinen liggen dan benedenwinds?
2. Waar zitten de buren als zij buiten zijn, en waar staat hun was te drogen?
3. Is de ondergrond vlak en stabiel? De brandweer adviseert een barbecue op een vlakke ondergrond te zetten en hem niet te verplaatsen terwijl hij aan staat; voor een vuurkorf of tuinhaard geldt dat net zo.
4. Hoe ver staat het vuur van schutting, heg, tenten, parasol en tuinmeubels? De brandweer noemt die als dingen waar je veilige afstand van houdt, en noemt daarbij geen vaste maat in meters. Kijk in de handleiding van je buitenhaard welke afstanden voor dat model gelden.
5. Hangen er takken boven het vuur, en zijn die droog?
6. Waar komt de rook in je eigen tuin? Ga een keer op de beoogde zitplek staan als de wind uit de gebruikelijke richting komt. Een vuur dat de rook recht over de eettafel blaast, gebruik je één keer.

Hoe je rond een vuurplek ruimte houdt om te zitten en te lopen, lees je bij je terras inrichten. Waar zo’n plek in de hele tuin het beste past, staat in je achtertuin indelen in zones die je echt gebruikt.

Onder een overkapping of veranda

Een overkapping houdt regen tegen, maar ook rook en warmte. Hoe meer dichte wanden, hoe meer het op een binnenruimte gaat lijken. De brandweer is daar bij barbecues duidelijk over: gebruik de barbecue niet op een balkon, omdat de rook de woning in kan waaien met kans op koolmonoxide binnenshuis. Voor een houtvuur onder een dak geldt hetzelfde soort risico, plus de kans dat de overkapping zelf warm wordt.

Fabrikanten zijn er ook duidelijk over. Weber schrijft in zijn algemene veiligheidsinformatie: gebruik nooit een barbecue binnenshuis, in de garage of onder een overkapping. In de handleiding van de Summit-gasbarbecues staat het concreter: het toestel is alleen voor gebruik buitenshuis en mag nooit worden gebruikt in garages en onder overdekte of dichte terrassen of op veranda’s, en niet onder een niet-hittebestendig afdak of zonnescherm. Dat zijn uitspraken van Weber over Weber-toestellen, maar ze laten zien hoe fabrikanten hierover denken.

Gebruik een buitenhaard daarom alleen onder een overkapping als de handleiding van dat model het uitdrukkelijk toestaat, met de afstanden tot het dak en de wanden die erbij horen. Staat het er niet in, dan is het antwoord nee. Een schoorsteenpijp van een tuinhaard door het dak van een overkapping laten lopen, is geen kwestie van een langere pijp kopen: laat een vakman beoordelen wat dat betekent voor het dak en de brandveiligheid. Bij je veranda inrichten en overkapping of veranda kiezen lees je hoe je die plekken op andere manieren warm en bruikbaar maakt.

Soorten buitenhaarden naast elkaar

Een paar toelichtingen. Bij gas adviseert de brandweer de datum op de gasfles te controleren, de slang na te kijken op scheurtjes, de fles rechtop te houden en het toestel aan te steken zodra je het gas opendraait. Losse terras- en tuinkachels vallen niet onder de certificaatplicht die het Bbl stelt aan werkzaamheden aan gebouwgebonden gastoestellen; gebruik ze volgens de handleiding, buiten. Milieu Centraal schrijft dat gelpotten minder luchtvervuiling geven, dat de gel meestal uit alcohol, water en een bindmiddel bestaat en dat je de instructies goed moet lezen. Een gewone elektrische haard voor binnen hoort niet buiten; kies alleen een model dat de fabrikant daarvoor geschikt verklaart.

Een tuinhaard met barbecuerooster is ook een barbecue. Milieu Centraal schrijft dat elektrische en gasbarbecues veel minder rook geven dan houtskool of briketten. Een doorkijkhaard tussen binnen en buiten is geen buitenhaard maar een haard in je woning, met een rookgasafvoer en de regels die daarbij horen. Dat is werk voor een installateur.

Hoeveel warmte geeft het, en hoe zit je erbij?

Een open vuur in de tuin verwarmt met straling: de kant die naar het vuur is gekeerd wordt warm, je rug blijft koud. Dat is geen gebrek van een bepaald model, maar de reden dat mensen om een vuur heen gaan zitten en af en toe draaien. Neem dat mee in de opstelling.

• Rondom zitten werkt beter dan ernaast. Een bank aan één kant levert één warme zijde op; stoelen die je kunt verzetten, laten iedereen een plek vinden en de rook ontwijken.
• Houd een vrije ring rond het vuur. Je moet erbij kunnen om hout bij te leggen, en niemand wil over een been stappen met een brandend blok in de hand.
• Een dek of plaid doet meer dan een groter vuur. Wie het vuur opstookt om het koud te hebben op zijn rug, verbrandt vooral hout en maakt meer rook.
• Bij een terraskachel op gas komt de warmte van boven; die werkt juist wel bij een bank langs één kant, en geeft geen rook.

Stoken, blussen en de as

• Stook droog hout. Nat hout geeft meer rook, en die komt bij jou en je buren terecht; zo meet je of je hout droog genoeg is. Milieu Centraal adviseert briketten of gedroogd haardhout met een FSC- of PEFC-keurmerk.
• Steek het vuur aan met aanmaakblokjes of aanmaakgel. De brandweer schrijft: gebruik nooit licht ontvlambare vloeistoffen, en giet nooit brandbare vloeistof op een vuur dat al brandt, omdat dat ernstige brandwonden kan veroorzaken.
• Houd een blusmiddel bij de hand, bijvoorbeeld een emmer zand, en houd kinderen en huisdieren uit de buurt. Een blusdeken is handig voor een klein brandje.
• Koel een brandwond volgens de brandweer minimaal tien minuten met lauw stromend water; elk water is daarbij beter dan geen water.
• As blijft lang warm. De brandweer adviseert as in een zinken of metalen emmer buiten te bewaren, ongeveer vijf dagen, en daarna bij het restafval te doen, niet bij het gft of op de composthoop. Een houtskoolbarbecue dek je na gebruik af met zand.

Onderhoud en waar het ding in de winter staat

Dit is het onderdeel dat in de winkel niet aan de orde komt en in november des te meer.

• Roest en sporen. Veel vuurkorven en tuinhaarden zijn van onbehandeld of corten staal en zijn bedoeld om te roesten. Dat betekent ook dat er roestkleurig water van afloopt op je bestrating of vlonder. Zet ze op een onderzetter of op een plek waar een vlek je niet stoort, en schuif ze niet elke week op.
• Water in de schaal. Een vuurschaal vol regenwater met natte as erin is zwaar en gaat sneller door. Leeg hem na gebruik en zet hem schuin of onder een hoes als hij buiten blijft.
• Afdekken. Een hoes beschermt tegen regen en blad, maar houdt vocht vast als je hem over een natte of nog warme haard legt. Eerst laten afkoelen en drogen.
• Opbergen. Vraag jezelf vóór de aankoop af waar het ding in de winter staat en of je het alleen kunt tillen. Een zware tuinhaard met pijp blijft in de praktijk staan waar hij staat.
• Gasfles. Voor opslag van een gasfles geldt de instructie van de leverancier en de fabrikant; bewaar hem niet in een afgesloten ruimte in huis.

Welke keuze past bij je tuin?

Voor je een buitenhaard koopt

• Je hebt het omgevingsplan en de APV van je gemeente nagekeken op regels voor vuur in de tuin.
• Je weet waar de wind meestal vandaan komt en welke buren benedenwinds zitten.
• Er is een vlakke, stabiele plek met ruimte rondom, zonder droge takken erboven.
• De handleiding van het model noemt afstanden en zegt of gebruik onder een dak mag.
• Je weet hoe je erbij zit: rondom, met verplaatsbare stoelen en een vrije ring om het vuur.
• Je hebt een plek voor droog hout, een metalen emmer voor de as en een blusmiddel.
• Je weet waar het toestel in de winter staat, en of je het kunt tillen.