Badkamerwanden kiezen: tegels, panelen of een afwerking

Bij badkamerwanden vergelijk je eigenlijk geen materialen, maar systemen. Een tegel, een paneel of een verflaag kan zelf water tegenhouden; of de wand droog blijft, hangt af van de naden, de randen bij bad en douche, de lijm of ondergrond erachter en het onderhoud aan de kit. Tegels blijven voor de natte zone de gangbare keuze. Panelen kunnen daar ook, als het systeem met al zijn naden volgens de fabrikant wordt afgedicht. Verf en gewoon behang horen vooral op de drogere wanden, tenzij een fabrikant voor een specifiek systeem uitdrukkelijk iets anders documenteert.

Eerst: hoe nat wordt elke wand?

Loop de badkamer rond en deel de wanden in drie soorten in. Het helpt om dit op een plattegrondje te schetsen.

• Natte zone: de wanden waar de douchestraal of het badwater direct op komt.
• Spatzone: de wand achter de wastafel, de lage wand naast het bad, de hoek naast de douche als er geen douchewand staat.
• Droge wand: wanden die vooral damp krijgen, zoals boven de tegels, naast de deur en het plafond.

Daarnaast geldt een wettelijke ondergrens. Voor bestaande woningen eist het Besluit bouwwerken leefomgeving (artikel 3.65) dat in een badruimte de wanden, kozijnen en deuren tot 1 meter hoogte en de volledige vloer waterafstotend zijn. Dat is een minimum. Rond een douche wordt de wand veel hoger nat dan 1 meter, dus daar kies je op het werkelijke gebruik.

Vier wandsystemen naast elkaar

De tabel stelt bij elk systeem dezelfde vragen. De kolom ‘geschikt voor’ geeft weer wat de gecontroleerde documentatie zegt, niet wat elk product in die groep kan.

Tegels

Tegels zijn hard en goed schoon te houden, maar het zijn veel losse stukken. Of er water achter de tegels komt, hangt daarom ook af van de voegen, de kitvoegen in de hoeken en langs bad en douchebak en de opbouw erachter. Vraag bij nieuwe tegels in de douche daarom niet alleen naar de tegel, maar ook welke afdichting de tegelzetter achter het tegelwerk aanbrengt en hoe de hoeken en doorvoeringen worden gedicht. Milieu Centraal adviseert om tegels, voegen en naden in natte ruimtes regelmatig te reinigen, omdat schimmel zich sneller op kalk en vuil hecht. Wil je later iets ophangen, lees dan boren in tegels: voorbereiding en materiaalkeuze.

Panelen

Panelen geven minder naden, maar elke naad die er is, moet goed dicht. Dumaplast schrijft voor zijn Dumawall+-wandtegels voor dat in een douche of rond een bad siliconen tussen alle tegels en profielen en langs de douche- of badrand komen, en garandeert alleen de waterdichtheid van de tegels zelf; de naden zijn de verantwoordelijkheid van wie plaatst. Panelen moeten bovendien kunnen uitzetten: beide montage-instructies die we bekeken, vragen 1 mm extra ruimte per strekkende meter aan elke kant. Of panelen over je bestaande tegels kunnen, hangt af van hechting en vlakheid; dat staat uitgewerkt in badkamerpanelen over tegels.

Verf of tegellak

Verf is de dunste en goedkoopste wijziging, maar ook de laag die het snelst slijt waar water op komt. Een tegellak als die van Hornbach is volgens het productblad bedoeld voor wandtegels binnen, heeft ongeveer vijf dagen nodig om volledig bestand te zijn en mag niet over siliconenvoegen. De badkamer verven beschrijft de voorbereiding en waarom de douchehoek apart is.

Behang

Gewoon behang heeft baannaden en een papieren of vliesdrager. De pictogrammen op de rol, zoals ‘afwasbaar’ of ‘schrobbestendig’, gaan volgens behangfabrikant Rasch over hoe je vlekken mag schoonmaken, niet over douchewater. Voor de natte zone bestaan aparte systemen met meerdere lagen; Wall&decò beschrijft zijn Wet System als opbouw van primer, speciale lijm, glasvezelweefsel en beschermende afwerking voor badkamers en douches. Dat is een fabrikantclaim voor dat systeem. Waar gewoon behang wel kan, staat in behang in de badkamer: waar is het geschikt?

Andere afwerkingen die je tegenkomt

Naast de vier systemen hierboven kom je in showrooms en op inspiratiefoto’s nog een paar afwerkingen tegen. De redactie heeft daarvan geen fabrikantdocumentatie gecontroleerd, dus hier staat geen oordeel over of ze in een natte zone kunnen. Wat er wel staat, is welke vraag je per afwerking moet stellen, en die is bij alle vier dezelfde vorm: wat houdt het water tegen, en waar zitten de naden?

• Microcement of een minerale gietafwerking. Verkocht als wand zonder voegen. Vraag welke opbouw erbij hoort (ondergrond, wapening, afwerklaag, beschermlaag), of het systeem voor een doucheruimte is gedocumenteerd, hoe vaak de beschermlaag opnieuw moet en wie dat doet. Het is een systeem dat ter plekke wordt aangebracht, dus de uitvoerder is onderdeel van het product.
• Steenstrips. Geven reliëf, en reliëf houdt water en zeepresten vast. Vraag of het materiaal vochtbestendig is, of het geïmpregneerd moet worden en hoe je het schoonmaakt zonder de strips te beschadigen.
• Glas als achterwand. Eén vlak zonder naden behalve aan de randen. Vraag welke glassoort, hoe de randen en de doorvoeringen voor kranen worden afgedicht, en hoe het aan de wand komt.
• Hout of schroten. Vraag of het product voor vochtige ruimtes is bedoeld, welke afwerking erop hoort en wat er gebeurt als de achterkant vocht krijgt. Houd het in elk geval weg van de plek waar de douchestraal op komt.

Een bredere vergelijking van zulke bekledingen, los van de badkamer, staat in het artikel over wandbekleding met steenstrips, panelen of verf. Voor een badkamer blijft de zone-indeling hierboven de beslissende vraag.

Systemen combineren

De meeste badkamers hebben een combinatie: tegels in de douche en verf erboven, of panelen achter het bad en verf op de andere wanden. Elke overgang tussen twee systemen is een extra naad. Leg die overgang op een logische plek, bijvoorbeeld op de hoogte van de bovenkant van de tegels of bij een hoek, en vraag hoe hij wordt afgewerkt: met een profiel, een kitvoeg of een overlap.

Aan de onderkant sluit de wand aan op de vloer. Daar zit vaak de zwakste naad, zeker als er water op de vloer staat na het douchen. Hoe je die aansluiting kiest, lees je in plinten in de badkamer: naden en aansluitingen.

Zelf doen of laten doen, en wat als er één stuk beschadigt

Twee vragen die pas later opkomen maar nu meewegen.

Wie brengt het aan? Tegels in een natte zone en een gietafwerking zijn vakwerk, omdat de afdichting achter of onder de afwerking bepaalt of de wand droog blijft en je dat achteraf niet kunt controleren. Panelen, verf en behang op een drogere wand zijn eerder zelf te doen. Let wel op wat dat met de garantie doet: montage-instructies stellen eisen (acclimatiseren, lijm, uitzetruimte, kitten) en een fabrikant kan daarnaar verwijzen als er iets misgaat.

Hoe repareer je één plek? Dit onderscheidt de systemen meer dan hun uiterlijk. Een beschadigde tegel kun je er in principe uit halen en vervangen, mits je nog tegels uit dezelfde partij hebt; leg bij nieuw tegelwerk daarom een paar reservetegels apart. Bij panelen met messing en groef zit een beschadigd paneel in het midden van de wand vast tussen de andere, dus kan vervangen betekenen dat je een deel van de wand demonteert. Verf werk je plaatselijk bij, al zie je een bijgewerkte plek soms. Bij een gietafwerking is plaatselijk herstel werk voor de uitvoerder. Vraag dat per systeem na, en vraag ook of de kleur of het dessin over een paar jaar nog leverbaar is.

Vragen voor leverancier of vakman

• Voor welke zone is dit product volgens de documentatie bedoeld: droge wand, spatzone of douche?
• Welke onderdelen horen bij het systeem: lijm, profielen, kit, primer, afdichting erachter?
• Hoe worden hoeken, doorvoeringen voor kranen en de aansluiting op bad en douchebak afgedicht?
• Welke eisen gelden voor de ondergrond, en mag het over bestaande tegels?
• Hoe vaak moeten kitvoegen worden vernieuwd, en hoe vervang je één beschadigd deel?
• Wat staat er in de garantie over montage door jezelf of door een vakman?