Een vuurplaats in de tuin: afstand, rook en regels

Een vuurplaats is geen product maar een plek. Welke vuurschaal of korf je koopt, maakt minder uit dan waar hij staat: waar de rook heen gaat, wat er binnen het bereik van hitte en vonken staat, en wat je gemeente toestaat. Dit artikel gaat over die plek en over wat je er elke keer voor doet. Welke soort buitenhaard of korf bij je past en welke regels precies gelden, staat in een buitenhaard kiezen: plek, buren en gebruik; hier ligt het accent op de inrichting van de plek in je tuin.

Eerst: mag het bij jou?

Kort samengevat, met de uitwerking in het artikel hierboven.

• Zorgplicht. Wie een open erf of terrein gebruikt, moet volgens de regels die het Rijk bij de invoering van de Omgevingswet aan elk omgevingsplan heeft toegevoegd (artikel 22.20 van de bruidsschat) alle redelijke maatregelen nemen om overlast door rook, roet, walm en stof te voorkomen of te beëindigen.
• Je gemeente kan meer regelen. Volgens IPLO kunnen gemeenten in het omgevingsplan regels stellen voor vuurkorven en buitenhaarden in de tuin of op het terras. Daarnaast gaat artikel 5:34 van de model-APV over veiligheid en openbare orde bij vuur in de open lucht. Zoek dus je eigen gemeente op; dit verschilt echt per plaats.
• Alleen schoon hout. Artikel 10.2 van de Wet milieubeheer verbiedt het stoken van afvalstoffen. In een kachel of vuurkorf mag daarom alleen onbehandeld en ongeverfd hout. Je eigen snoeiafval in de open lucht verbranden kan alleen met een ontheffing van de gemeente; gemeenten gaan daar terughoudend mee om en bieden soms een ophaaldienst als alternatief.
• Weer en omstandigheden. IPLO noemt als voorbeeld van een gemeentelijke regel dat er niet gestookt mag worden bij mist of windstil weer, eventueel gekoppeld aan de Stookwijzer. Milieu Centraal geeft hetzelfde als advies, los van wat je gemeente voorschrijft: stook sowieso niet bij windstil of mistig weer. Volgens die bron is het meer dan de helft van de tijd code oranje of rood volgens de Stookwijzer.
• Huur of een vereniging van eigenaars. Die kan dit los daarvan verbieden. De brandweer adviseert bovendien niet op een balkon te barbecueën.

De rook bepaalt de plek, niet het uitzicht

Rook gaat waar de wind hem brengt, en in een omsloten rijtjestuin is dat niet per se recht omhoog. De zorgplicht hierboven gaat precies daarover: overlast door rook, roet, walm en stof. Rook die bij de buren door een open raam of een ventilatierooster naar binnen trekt, is dus niet alleen onaardig maar ook het punt waar die plicht op aangrijpt. Doe daarom een kijkopdracht voordat je iets aanlegt.

1. Bepaal de gewone windrichting in je eigen tuin. Kijk op een paar verschillende avonden naar welke kant de rook van een kaars, een stuk vlaggenlint of de was waait. Wat het weerbericht voor de regio zegt, is niet wat er tussen jouw schutting, het huis en een aanbouw gebeurt; daarom kijk je het zelf na.
2. Teken in wat benedenwinds ligt. Welke ramen, dakkapellen, roosters en tuinen van de buren liggen dan in de rookpluim? Ook je eigen slaapkamerraam telt mee.
3. Let op windstilte. Juist op een zachte avond zonder wind — precies wanneer je buiten wilt zitten — blijft de rook hangen. Een plek die bij wind goed is, kan bij windstilte de hele tuin vullen.
4. Let op wat er achter een schutting gebeurt. Houd je lintje of je kaars eens vlak achter een hoge dichte schutting: vaak waait het daar een andere kant op dan een meter verderop. Een vuur strak tegen een schutting geeft daardoor minder voorspelbare rook, nog los van de hitte.

Een praktische conclusie: zet een vuurplaats niet op de plek waar hij het mooist staat vanuit de keuken, maar op de plek waar de rook de minste ramen raakt. Dat is vaak niet midden achterin maar meer naar de zijkant, en bijna nooit vlak onder een overhangende tak.

De plek zelf: ondergrond en wat eromheen staat

De brandweer adviseert een barbecue of vuurkorf op een vlakke ondergrond te plaatsen, en een barbecue op veilige afstand van schuttingen, heggen, partytenten, tuinmeubels en dergelijke. Een getal voor die afstand geeft die bron niet, en dat is ook logisch: het hangt af van het model, de hoogte van het vuur en of het ding open of afgeschermd is. Kijk daarom in de handleiding van jouw vuurschaal of korf welke vrije ruimte de fabrikant voorschrijft, en gebruik die als uitgangspunt.

Wat je wel zelf kunt doen, is de plek nalopen. Leg een touw of tuinslang in een cirkel om de beoogde plek, op de afstand die de handleiding noemt, en kijk wat er binnen die cirkel staat of hangt:

• Schutting, heg of houten berging — ook de bovenrand, want warmte stijgt.
• Takken boven de plek, ook dunne en dode takken en de onderkant van een conifeer of haag.
• Tuinmeubels, kussens, een parasol of een schaduwdoek. Doek boven een vuur is een combinatie om helemaal te vermijden.
• Droge beplanting, een laag houtsnippers of boomschors, een opgewaaide bladhoop.
• De opslag van je eigen brandhout.
• Een kunststof regenton, een afvoerbuis of een kunststof bak die kan vervormen door straling.

Voor de ondergrond is de vraag of hij vlak, stabiel en onbrandbaar is, en of hij tegen hitte kan. Een houten vlonder of een kunststof tegel is dat niet. Een laag grind of zand onder en rond de vuurplaats werkt, en op bestrating hoort er iets tussen dat de hitte spreidt. Wil je het vuur op bestrating zetten, vraag de leverancier van die bestrating dan wat plaatselijke hitte met zijn tegels doet, of houd het vuur van je terras af; op dat punt verschillen tegels onderling en het staat zelden op de verpakking. De verschillen tussen buitenvloermaterialen staan in een buitenvloer voor terras of balkon kiezen.

Vast of verplaatsbaar

Dit is de beslissing die het meest over je tuin zegt, en hij wordt zelden bewust genomen.

Een tussenvorm die vaak werkt: een vaste, onbrandbare ondergrond op de goede plek — een cirkel grind of een paar hittebestendige tegels — waar je een verplaatsbare schaal op zet. Je hebt dan de voorbereiding klaar zonder het hele jaar een vuurplaats in je tuin te hebben.

Zitten rond een vuur

Een vuur verdeelt een zitplek anders dan een tafel. Je zit eromheen in plaats van eraan, en dat heeft een paar praktische gevolgen.

• Eén kant zit altijd in de rook. Dat verandert met de wind, dus zitplekken die je kunt verplaatsen werken hier beter dan een vaste bank rondom. Losse stoelen die je een kwartslag draait, lossen het grootste ongemak op.
• Hitte en vonken komen ook buiten de kring. Een deken over je benen of een kussen op schoot is precies het soort textiel waar een vonk in landt. Houd de spullen die je meeneemt uit de directe omgeving van het vuur, en kies voor de plek liever meubels zonder kussens die je laat liggen.
• Kinderen en huisdieren. Een vuurschaal op poten is op kinderhoogte, blijft na afloop nog lang heet en kan omvallen als iemand erlangs struikelt. Dat is een reden om de looproute niet langs de vuurplaats te leggen.
• Licht eromheen. Rond een vuur zie je buiten de kring niets meer. Een laag lampje bij de drempel en langs de route naar binnen voorkomt dat iemand in het donker over een stoelpoot gaat.

Welke meubels je rond een vuurplaats zet, hangt samen met waar ze de rest van het jaar staan en of ze kussens hebben; die afweging staat in tuinmeubels kiezen op weer, opbergen en onderhoud.

Het hout en waar het ligt

Alleen onbehandeld en ongeverfd hout; dat volgt uit het verbod op het stoken van afvalstoffen. Geverfd, geïmpregneerd of gelijmd hout, oude planken, pallets met een behandeling en resten van een bouwklus horen dus niet in de vuurschaal, hoe verleidelijk ook.

Daarnaast geldt droog hout. Milieu Centraal schrijft dat de rook van een houtvuur altijd schadelijke stoffen bevat, waaronder fijnstof; minder rook is dus beter, en dat begint bij het hout. Hoeveel vocht er in jouw hout zit, kun je meten in plaats van schatten; hoe dat gaat staat in vocht in haardhout: wat meet je precies? Berg het hout op een plek waar het droog staat en lucht kan krijgen, niet strak tegen de gevel en niet onder een dicht zeil waar condens onder blijft hangen. Een kleine voorraad bij het vuur en de rest in de berging werkt beter dan één grote stapel naast het terras.

Aansteken, bijhouden en uitmaken

De brandweer geeft hiervoor een korte, duidelijke lijn, die geldt voor zowel barbecue als vuurkorf.

• Gebruik aanmaakblokjes of aanmaakgel, en nooit licht ontvlambare vloeistoffen.
• Giet nooit brandbare vloeistoffen op een al aangestoken vuur; dat kan ernstige brandwonden veroorzaken.
• Houd een emmer water of zand bij de hand, de hele avond en niet alleen bij het aansteken.
• Pas op met licht ontvlambare kleding; draag kleren die niet makkelijk vlam vatten.
• Dek het vuur na gebruik af met zand.
• Bewaar de asresten in een zinken of metalen emmer die buiten staat, ongeveer vijf dagen, en doe ze daarna bij het restafval.

Die laatste is de stap die het makkelijkst wordt overgeslagen. Dat de brandweer vijf dagen in een metalen emmer buiten noemt, zegt genoeg over hoelang as warmte kan vasthouden: een plastic emmer of een kliko is daar geen plek voor. Zet de emmer op een onbrandbare ondergrond, uit de buurt van de schutting en de berging.

De buren

De zorgplicht gaat over overlast, en overlast is grotendeels een kwestie van timing. Een avond met een beetje wind van de buren af geeft een heel ander resultaat dan dezelfde avond bij windstilte. Een kort bericht vooraf kost niets en geeft de buren de kans hun ramen te sluiten of hun was binnen te halen; dat is geen verplichting maar het scheelt in de praktijk het meest. Rook die toch hinderlijk is, is bovendien een reden om te stoppen en niet om door te zetten: de zorgplicht vraagt om redelijke maatregelen om overlast te beëindigen, niet alleen om te voorkomen.

Twee checklists

Voordat je een plek inricht

• De regels van je gemeente opgezocht in het omgevingsplan en de APV; bij huur of VvE toestemming gevraagd.
• De gewone windrichting bepaald, en ingetekend welke ramen en tuinen benedenwinds liggen.
• De vrije ruimte uit de handleiding van je toestel afgezet met een touw, en gecontroleerd wat er binnen die cirkel staat of hangt.
• Een vlakke, stabiele en onbrandbare ondergrond geregeld die tegen hitte kan.
• Besloten of je vast of verplaatsbaar wilt, en waar het ding de rest van het jaar staat.
• De looproute zo gelegd dat niemand langs het vuur hoeft.

Elke keer dat je stookt

• Weer en wind gecheckt, en bij mist of windstilte niet gestookt.
• Alleen onbehandeld, ongeverfd en droog hout klaargelegd.
• Emmer water of zand binnen handbereik gezet.
• Kussens, dekens, doeken en de parasol uit de buurt gehaald.
• Na afloop afgedekt met zand en de as in een metalen emmer gedaan die buiten op een onbrandbare ondergrond staat.