Een buitenvloer voor terras of balkon kiezen: begin bij het water

Een buitenvloer kies je op wat er met water gebeurt. Op een terras moet regen weg kunnen: over het oppervlak naar een lager punt, door de voegen de grond in, of tussen planken door naar beneden. Op een balkon komt daar een tweede vraag bij: wat mag erop liggen, gezien het gewicht en de afvoer die er al is? Pas als die twee vragen beantwoord zijn, heeft het zin om tegels, keramiek of hout op uiterlijk te vergelijken. En daarna komen nog drie keuzes die mensen overslaan: waar de vloer op komt te liggen, welk formaat en welke kleur, en wat er met de voegen gebeurt.

Moet de hele vloer er wel uit?

De meeste mensen die dit uitzoeken, hebben al een terras. Loop daarom eerst deze volgorde af voordat je gaat vervangen.

1. Schoonmaken. Groene aanslag en vuil maken een vloer donkerder en gladder dan hij is. Kijk hoe de vloer eruitziet en voelt als hij schoon is. Welk schoonmaakmiddel of welke methode mag, staat in het onderhoudsvoorschrift van het materiaal; een hogedrukreiniger is niet voor elk oppervlak bedoeld.
2. Herstellen. Een verzakte hoek of een losse tegel is vaak per plek op te nemen en opnieuw te leggen. Bij klinkers en kleine tegels kan dat zonder de rest aan te raken.
3. Herleggen. Is de hele vloer verzakt of loopt het water de verkeerde kant op, dan is het afschot het probleem en niet het materiaal. Dezelfde stenen opnieuw leggen op een goed bed kost minder dan een nieuwe vloer.
4. Vervangen. Pas als het materiaal zelf niet meer kan: gebroken tegels, rot in de planken, of een oppervlak dat je ondanks schoonmaken te glad vindt.

Ligt er iets dat je eigenlijk niet mooi vindt maar dat nog prima functioneert, dan is dat een eerlijke afweging en geen fout. Je kunt ook een deel vervangen: de zitplek vernieuwen en de doorloop naar de schuur laten liggen.

Het onderscheid dat vaak wordt gemist: terras of balkon

Op een terras op de grond ligt de vloer op zand, split of een fundering, en het water kan in de bodem of naar de tuin. Op een balkon of dakterras ligt de vloer op een constructie met een waterdichte laag en een vaste afvoer. Daar is de vraag niet alleen welk materiaal je mooi vindt, maar ook:

• hoeveel extra gewicht de constructie mag dragen;
• of de waterdichte laag en de afvoer bereikbaar blijven;
• of het balkon van jou is, of gemeenschappelijk eigendom van de vereniging van eigenaars, of van de verhuurder.

Op die vragen kan geen artikel antwoord geven. Vraag de VvE of verhuurder om de regels en laat bij twijfel een constructeur kijken voordat je zware tegels of een vlonder met onderconstructie neerlegt. Wat er op een balkon of dakterras verder bij komt kijken, staat in balkon of dakterras inrichten binnen het gewicht.

De materialen naast elkaar

De tabel beschrijft soorten. Binnen elke soort verschillen producten sterk, dus de kolommen ‘als het nat is’ en ‘onderhoud’ zeggen pas echt iets als je de technische gegevens en het onderhoudsvoorschrift van dat ene product leest. Vier dingen vraag je daarin na, bij elk materiaal dezelfde: noemt de fabrikant het product geschikt voor buiten en vorstbestendig, welke slipweerstandsklasse heeft het en geldt die voor schoenen of ook voor blote voeten, welk afschot en welke ondergrond schrijft hij voor, en met welke middelen mag je het schoonmaken.

Keramische tegels en ‘keramisch parket’

Keramische buitentegels bestaan in allerlei uitvoeringen, ook met een houtlook. Die laatste worden wel keramisch parket genoemd, maar het blijft een tegel: geen splinters of rot, wel voegen en de eisen van een tegelvloer. Keramiek is hard en dicht, en daardoor loopt regen er vooral over het oppervlak af en via de voegen weg. Dat maakt het afschot belangrijker dan bij een poreuzere steen: blijft er water staan, dan is die plas bij vorst de gladste plek van je terras.

Let bij keramiek op de slipweerstand, en op de vraag waarvoor die klasse geldt. Er bestaan aparte classificaties voor lopen met schoenen en voor blootsvoets gebruik; een tegel die met schoenen genoeg grip geeft, is niet automatisch geschikt voor een plek waar je uit het bad of het zwembadje stapt. Vraag welke klasse de fabrikant opgeeft en voor welk gebruik.

De verwerking verschilt per tegeldikte. Dunne keramische tegels zijn breekbaar en vragen een vlakke, specialistische verwerking; dikke buitentegels kunnen in split of op tegeldragers. Vraag het verwerkingsvoorschrift op voordat je kiest, niet pas als de pallet in de tuin staat.

Hout en composiet

Een houten vlonder laat water tussen de planken door vallen. Dat water moet daaronder wel weg kunnen. Centrum Hout, het kennisinstituut van de houtsector, schrijft dat houtaantasting ontstaat als het houtvochtgehalte boven 20 procent komt, de temperatuur boven ongeveer 4 graden is en het hout in contact staat met zuurstof, en noemt juist het hout dat niet kan drogen of voldoende ventileren kwetsbaar voor schimmelaantasting. Voor een vlonder betekent dat: let op de ruimte onder de planken, op hoe de onderconstructie op de grond rust en of er lucht langs kan. Een vlonder die direct op de aarde ligt in een hoek waar nooit zon komt, gaat minder lang mee dan dezelfde vlonder op een luchtige, zonnige plek.

Daar hoort een vervolg bij dat in advertenties ontbreekt: een vlonder met ruimte eronder is ook een ruimte die volwaait met blad en waar je niet bij kunt. Spreek af hoe je daar bij komt — bijvoorbeeld een paar losneembare planken — of reken erop dat die laag dicht blijft zitten.

Bij composiet staat vaak ‘onderhoudsarm’ in de verkooptekst. Dat zegt minder dan het onderhoudsvoorschrift: lees daar wat het materiaal aan vet, vlekken, hitte en schoonmaakmiddelen verdraagt, en of de kleur volgens de fabrikant verandert in de zon.

Pvc voor buiten

Een pvc-vloer die als binnenvloer verkocht wordt, is niet automatisch geschikt voor buiten: zon, vorst en water stellen andere eisen dan een woonkamer. Kijk of de fabrikant buitengebruik uitdrukkelijk noemt. Wat pvc binnen wel en niet kan, staat in een pvc-vloer kiezen.

Waar de vloer op komt te liggen

Het materiaal bovenop krijgt alle aandacht, maar of een terras na drie jaar nog vlak ligt, hangt af van wat eronder zit. Dit is ook het punt dat bepaalt of je het zelf kunt doen.

• Zandbed. Gebruikelijk onder klinkers en gewone tegels, en het makkelijkst zelf te herstellen: je neemt een tegel op, vult aan, legt hem terug. Het blijft wel gevoelig voor verzakking op pas opgehoogde of kleiige grond.
• Split of gebonden fundering. Stabieler, en nodig bij grote of dikke tegels die niet mogen wiebelen. Herstellen is dan een grotere ingreep.
• Tegeldragers. Verstelbare poten onder de tegel, waarmee je een vloer vlak legt boven een ondergrond die zelf afschot heeft. Veel gebruikt op dakterrassen, omdat het water onder de vloer naar de afvoer kan.
• Onderconstructie voor een vlonder. Balken op tegels, poeren of dragers. Hier geldt het punt van Centrum Hout: er moet lucht bij kunnen, en het hout mag niet in de aarde staan.

Vraag de leverancier wat hij voor dit product voorschrijft en laat dat antwoord bij je offerte horen. Een vloer die volgens het voorschrift op een gebonden fundering moet en in zand wordt gelegd, kan buiten de garantie vallen.

Formaat en kleur: geen smaakvraag alleen

Twee keuzes waar mensen snel over heen stappen, met gevolgen die je elke dag merkt.

• Formaat. Grote tegels geven een rustig vlak met weinig voegen, maar vragen een vlakkere ondergrond: een grote tegel die één hoek niet steunt, wipt. Kleine stenen volgen oneffenheden en bochten beter en zijn per stuk op te nemen. In een smalle tuin kan één grote tegel ook simpelweg niet passen zonder overal te zagen.
• Kleur. Een donkere vloer wordt in de volle zon warmer dan een lichte; dat voel je op blote voeten en het straalt ’s avonds nog na. Een lichte vloer laat vlekken van blad, bessen, barbecuevet en plantenbakken juist meer zien. Kijk daarom niet alleen naar het staal in de winkel, maar vraag of je een tegel een week in je eigen tuin mag leggen, nat en droog, in de zon en in de schaduw.

Afwatering: kijk eerst wat er nu gebeurt

Voordat je een nieuwe vloer kiest, loont het om na een flinke bui te kijken waar het water nu blijft staan. Ligt het tegen de gevel, in een hoek of op de plek van de tafel, dan los je dat met een nieuwe vloer alleen op als het afschot en de afvoer ook kloppen. Hoe je dat bekijkt, lees je in water in de tuin: kijken waar het blijft staan.

Welke kant het afschot op moet, is geen vrije keuze. Milieu Centraal adviseert de lager gelegen, onverharde delen van de tuin verder van het huis te leggen, zodat water niet naar de woning stroomt maar in de bodem kan zakken. Als waterdoorlatende verharding noemt Milieu Centraal grind, schelpen, boomschors en grasbetontegels; voor een terras is een vloer met brede voegen de tussenvorm.

Een vlonder of een terras met brede, open voegen laat meer water tussen de stenen door dan een dichte tegelvloer met smalle, gevulde voegen; dat kun je na een bui zelf zien door te kijken waar het water verdwijnt en waar het blijft staan. In een kleine tuin waar het nu al lang nat blijft, kan dat de keuze bepalen. Wil je de hoeveelheid steen juist beperken, dan is dat een tuinvraag en niet alleen een vloervraag: een onderhoudsarme tuin zonder alles te bestraten gaat over die afweging.

Voegen: het water erdoor, maar ook het onkruid

Hier botsen twee adviezen die je los van elkaar vaak hoort. Brede, open voegen zijn goed voor de afwatering. Diezelfde voegen vullen zich met zand, blad en zaad, en daar groeit onkruid in. Dat is geen reden om het ene of het andere te kiezen, maar wel om te weten wat je kiest.

• Open voegen met zand of split. Water zakt weg, en je veegt of wiedt een paar keer per jaar. Op een plek waar je veel loopt, blijft het vanzelf schoner dan in een hoek.
• Gevulde of gesloten voegen. Minder onkruid, maar het water moet dan over het oppervlak naar een lager punt of een goot. Dan is het afschot het hele verhaal.
• Vlonderplanken. Geen onkruid in de voeg, wel blad en vuil in de spleet. Een smalle spleet houdt meer vast dan een brede.

Vraag bij een voegvulling of hij door water wordt uitgespoeld en of hij bij te vullen is. Een voeg die je niet kunt bijvullen, is na een paar jaar een reden om de hele vloer aan te pakken.

Drie situaties

Wil je het terras opdelen in plekken, dan kun je met een materiaalwissel werken; zie je terras inrichten. Een pad naar de schuur hoeft niet hetzelfde te zijn als het terras: een tuinpad kiezen gaat over route, grip en onderhoud. En kijk je naar tegels met een patroon, lees dan eerst waarom Portugese tegels buiten om materiaalcontrole vragen.

Wat je vraagt voordat je bestelt

• Is het product uitdrukkelijk voor buiten en, bij tegels, vorstbestendig volgens de fabrikant?
• Welke slipweerstandsklasse heeft het, en geldt die voor schoenen, voor blote voeten of voor beide?
• Welk afschot en welke ondergrond schrijft de fabrikant voor, en wat betekent dat voor zelf leggen?
• Welk onderhoud staat in het voorschrift, en welke schoonmaakmiddelen of methoden mogen niet?
• Bij een vlonder: hoe blijft er lucht onder de planken, en hoe kom je bij die ruimte?
• Bij voegen: welke vulling, spoelt die uit, en kun je hem bijvullen?
• Bij een balkon: toegestaan gewicht, regels van VvE of verhuurder, bereikbaarheid van de afvoer.