Een pelletkachel of houtkachel: wat verschilt er?

Een pelletkachel en een houtkachel verbranden allebei hout, hebben allebei een rookkanaal door het dak nodig en vallen onder dezelfde stookregels. Het verschil zit in de bediening. Een pelletkachel voert de brandstof zelf aan en regelt de verbranding automatisch. Daardoor geeft hij per branduur minder fijnstof en haalt hij meer warmte uit het hout. Daar staat tegenover dat hij stroom en regelmatig onderhoud nodig heeft, dat hij geluid maakt en dat je pellets moet opslaan. En het belangrijkste verschil zit niet in de kachel: het hangt ervan af hoe vaak je hem aanzet.

Het punt dat vaak over het hoofd wordt gezien: hoe vaak je stookt

Milieu Centraal schat dat de fijnstofuitstoot met ongeveer 70 procent daalt als je een gemiddelde inzethaard of houtkachel vervangt door een pelletkachel en net zoveel blijft stoken. Maar als je er vaker mee stookt dan met je oude kachel, daalt de fijnstof volgens Milieu Centraal niet of stijgt die zelfs. En had je nog geen kachel, dan voegt elke soort houtstook fijnstof toe aan de lucht om je huis.

Dat maakt de keuze ook een vraag over gebruik. Milieu Centraal noemt een pelletkachel niet geschikt als hoofdverwarming. Een kachel voor de sfeer kun je uitlaten op de dagen dat de Stookwijzer code oranje of rood geeft — volgens Milieu Centraal staat die meer dan de helft van de tijd op rood of oranje, en adviseert Milieu Centraal in ieder geval niet te stoken bij windstil of mistig weer. Een kachel waar de warmte in je huis van afhangt, kun je op zulke dagen niet zomaar uitlaten. Bepaal dus eerst welke van de twee je wilt zijn: iemand die af en toe stookt, of iemand die ermee verwarmt.

De twee kachels op dezelfde punten

De rendementen van Milieu Centraal zijn gemiddelden over bestaande toestellen. Een nieuwe kachel kan bij de typekeuring hoger uitkomen. Vergelijk daarom bij twee concrete kachels de waarden uit het energielabel en de handleiding, en niet een algemeen getal uit een artikel; vraag daarbij ook bij welk vermogen die waarde is gemeten, want dat is zelden de stand waarop je ’s avonds stookt.

Een pelletkachel in de praktijk

De brandweer geeft voor pelletkachels een lijst aandachtspunten. Een paar daarvan veranderen de keuze:

• Het formaat moet passen. Is de kachel te groot voor de ruimte, dan schakelt hij te vaak in en uit. Dat geeft volgens de brandweer meer slijtage en een slechtere verbranding, waardoor kachel en rookkanaal vervuilen.
• Instellen hoort bij de installatie. De kachel wordt afgesteld op de ruimte, de afvoer, de luchttoevoer en de soort pellets. Stap je over op een ander merk pellets, dan moet hij volgens de brandweer opnieuw worden ingesteld.
• Niet elke pellet is gelijk. De brandweer adviseert pellets met ENplus A1-certificering en geeft de voorkeur aan lichte pellets. Donkere pellets bevatten vaak hardhout met een hoger chloorgehalte, dat metalen onderdelen aantast; ze branden minder schoon en kunnen zich in het branderbakje opbouwen, met kans op overhitting.
• Onderhoud is vaker dan je denkt. As zuigen met een speciale aszuiger en niet met een gewone stofzuiger, het branderbakje en de aslade legen volgens de handleiding, het T-stuk van de afvoer elk half jaar controleren en schoonmaken om verstopping en schoorsteenbrand te voorkomen, en jaarlijks groot onderhoud door een specialist.
• Hij draait op stroom. Dat betekent ook dat hij bij stroomuitval stopt. Komt er bij het opstarten rook in de kamer, dan adviseert de brandweer de kachel met de uitknop uit te zetten maar de stekker erin te laten, zodat de ventilator de rookgassen blijft afvoeren, en de ruimte te ventileren.
• Laat hem plaatsen en instellen door een erkend installateur. Zelf installeren kan volgens de brandweer gevolgen hebben voor garantie en verzekering.

Pellets nemen ruimte in. Milieu Centraal noemt voor een vrijstaande woning ongeveer 6,5 tot 9 kubieke meter pellets per jaar; dat gaat over het verwarmen van een heel huis, een kachel die je af en toe aanzet gebruikt veel minder. Een jaarvoorraad in één keer kopen is voordeliger, maar vraagt veel opslagruimte; in kleinere hoeveelheden betaal je volgens Milieu Centraal ongeveer 10 procent meer. Bedenk vooraf waar die zakken droog staan en hoe je ze naar de kachel krijgt: een pallet in de tuin onder een zeil is geen droge opslag.

Ga ook een keer naast een werkende pelletkachel zitten voordat je kiest. Een ventilator en een aanvoermechanisme maken geluid, en of dat stoort bepaal je niet uit een brochure maar in een stille kamer naast de televisie.

Een houtkachel in de praktijk

Bij een houtkachel ben jij de regeling. De kwaliteit van de verbranding hangt af van het hout en van hoe je stookt. Nat of rot hout en een gesmoorde kachel vergroten volgens de brandweer de kans op creosoot: een teerachtige laag die zich tegen de wand van het kanaal afzet en bij ongeveer 500 graden ontbrandt, een temperatuur die in een rookkanaal makkelijk wordt gehaald. De brandweer adviseert aanmaakhoutjes en nooit benzine of spiritus, stoken volgens de Zwitserse methode, en alleen schoon, droog hout of pellets — geen geschilderd of geïmpregneerd hout. Hoe je controleert of je hout droog genoeg is, lees je bij vocht in haardhout meten.

Daar hoort de voorraadvraag bij, en die wordt bij een houtkachel vaak onderschat. Hout dat je in het najaar koopt, is niet altijd droog genoeg, en drogen kost seizoenen in plaats van weken. Je hebt dus een plek nodig waar een stapel luchtig en onder een afdekking staat, en liefst ruimte voor twee jaargangen naast elkaar. Wie dat niet heeft, is afhankelijk van hout dat de leverancier droog noemt, en dat is precies de claim die je zelf zou willen meten.

Leeg de as op tijd. De brandweer adviseert as te bewaren in een onbrandbare metalen emmer tot hij volledig is afgekoeld, en noemt voor een open haard of kachel ongeveer vijf dagen buiten voordat het bij het restafval mag — niet bij het gft of op de composthoop. Houd ook een emmer zand bij de hand: bij een schoorsteenbrand mag je volgens de brandweer nooit met water blussen, omdat het water als stoom de schoorsteen kan laten scheuren.

Regels die voor beide gelden

• Sinds januari 2022 gelden de Europese Ecodesign-eisen voor rendement, veiligheid en emissies; alleen toestellen die aan de typekeureisen voldoen, mogen op de markt komen en een CE-markering dragen. Milieu Centraal adviseert een kachel te kiezen die na 2022 op de markt kwam en raadt een oude tweedehands kachel af.
• Bij nieuwbouw moet de uitmonding van de rookgasafvoer volgens IPLO boven het dak liggen en minimaal 1 meter van de perceelgrens. Een afvoer door de gevel is voor een houtkachel, pelletkachel of open haard niet toegestaan. Volgens NEN 2757-1 moet de afvoer minstens 0,5 meter boven de nokhoogte uitkomen, afhankelijk van de dakhelling en de plaats van de schoorsteen; bij een schoorsteen op een lage aanbouw kan dat flink hoger uitpakken omdat de bestaande gevel de stroming belemmert. De brandweer legt uit waarom een geveluitmonding niet werkt: het kanaal heeft dan te weinig trek, en dan kunnen gevaarlijke rookconcentraties de kamer in komen. Wat er bij de beoordeling van een kanaal verder langskomt, staat in het rookkanaal: wat bepaalt of een kachel kan.
• Je mag alleen onbehandeld en ongeverfd hout stoken. Volgens het IPLO verbiedt artikel 10.2 van de Wet milieubeheer het stoken van afvalstoffen, en geverfd of geïmpregneerd hout valt daaronder.
• Gemeenten mogen een kachel niet verbieden, maar kunnen in het omgevingsplan wel regels stellen aan het gebruik, bijvoorbeeld een stookverbod bij ongunstige weersomstandigheden. Daarnaast geldt via de bruidsschat dat gebruikers alle redelijke maatregelen moeten nemen om overlast van rook, roet, walm en stof te voorkomen of te beëindigen, en zonder eigen gemeentelijke regels geldt de algemene zorgplicht uit de Omgevingswet. Kijk dus in het omgevingsplan van je eigen gemeente wat daar is vastgelegd.
• Of er subsidie is voor een pelletkachel, verandert in de tijd. Reken pas met een bijdrage als je die op het moment van aanschaf hebt nagekeken bij de instantie die hem verstrekt.

De afstand tot brandbare materialen schrijft de fabrikant per kachel voor; de brandweer zegt dat je die minimale afstand moet aanhouden, en dat doorvoeren door wanden en vloeren brandwerend moeten zijn. Dat is dus geen maat uit een artikel. Wat het voor de muur erachter betekent, staat in de wand achter een houtkachel.

Wat het kost om te stoken: reken met je eigen cijfers

Prijzen van pellets en haardhout wisselen per seizoen en per leverancier, en een bedrag uit een artikel is daarom weinig waard. Wat je wel kunt doen, is bij twee aanbieders dezelfde gegevens opvragen en die naast elkaar leggen: de prijs per zak of per kubieke meter, het gewicht of volume per eenheid, en wat de kachel per branduur verbruikt volgens de handleiding. Daarmee reken je een prijs per avond uit. Doe dat voor beide soorten kachels voordat je kiest; bij een pelletkachel komt het stroomverbruik van de ventilator er nog bij, en bij een houtkachel de ruimte en de tijd die het drogen van hout kost.

Welke past bij jouw situatie?

Een pellethaard is een pelletkachel die als inbouwhaard is uitgevoerd. Voor deze afweging maakt de vorm weinig uit: verbranding, afvoer en onderhoud werken op dezelfde manier. Er bestaan ook combikachels voor houtblokken én pellets. Vraag dan per brandstof naar de testwaarden in de handleiding en op het energielabel, en vraag wat het onderhoud van beide delen inhoudt.

Vragen voor de installateur

• Past het vermogen bij de ruimte waar de kachel komt, of is hij te groot?
• Welk rendement en welke uitstoot staan op het energielabel en in de handleiding, en bij welk vermogen zijn die gemeten?
• Waar komt het rookkanaal uit, hoe hoog boven de nok, en wat betekent de vorm van mijn dak daarvoor?
• Welke afstand tot brandbaar materiaal schrijft de fabrikant voor, en voldoet de muur erachter?
• Bij pellets: welke pellets, waar sla je ze droog op, wat is het verbruik per branduur en wat valt onder het jaarlijks onderhoud?
• Bij hout: waar stapel ik twee jaargangen droog en luchtig?
• Is het bedrijf erkend voor deze installatie, en wat betekent dat voor garantie en verzekering?