Een schaduwdoek kiezen: zon, maat, regen en bevestiging

Een schaduwdoek kies je op vier vragen die je los van elkaar moet beantwoorden. Waar staat de zon op het moment dat je schaduw wilt? Hoe groot moet het doek zijn en waartussen hangt het? Moet het ook regen tegenhouden, of alleen zon? En waaraan maak je het vast? De eerste vraag bepaalt de plek en de vorm, de tweede de maat die je bestelt, de derde het soort doek en de schuinte waarop het hangt, de vierde of het plan überhaupt kan. Die laatste vraag wordt het vaakst onderschat: een gespannen doek trekt bij wind hard aan de gevel of de paal waaraan het hangt.

Eerst de zon: waar moet de schaduw vallen?

Schaduw valt niet recht onder het doek, maar schuin daarvan, afhankelijk van de stand van de zon. Een doek dat ’s middags precies boven de tafel hangt, geeft rond het avondeten schaduw op het gazon ernaast. Doe daarom eerst een kijkopdracht:

• Bepaal wanneer je de schaduw nodig hebt: lunch, middag of de vroege avond.
• Kijk op een zonnige dag op dat moment waar de zon vandaan komt en zet een stok rechtop bij de zitplek. De schaduw van de stok wijst van de zon af. Het doek moet dus tussen de zon en de zitplek hangen, en dat is lang niet altijd recht erboven.
• Meet de schaduw van die stok ook: hoe lager de zon staat, hoe langer de schaduw en hoe verder het doek opzij moet hangen om dezelfde plek te dekken.
• Kijk welke gevels, schuttingen of bomen al schaduw geven. Soms is een klein doek aan één kant genoeg.

Op een plek waar je op verschillende momenten zit, werkt een doek dat je kunt verschuiven of oprollen vaak beter dan een vast gespannen zeil.

Maat en vorm: drie maten die je niet mag verwarren

Bij een schaduwdoek lopen drie verschillende maten door elkaar, en daar gaan bestellingen mis.

1. De maat van het doek zelf. Dat is wat in de webshop staat: de lengte van de zijden, bijvoorbeeld een driehoek van 3,6 meter of een vierkant van 5 bij 5 meter.
2. De overspanning. Dat is de afstand tussen je bevestigingspunten. Die is groter dan het doek, want in elke hoek zit nog een spanner, karabijnhaak of touw. Hoeveel je per hoek moet overhouden, verschilt per systeem; vraag dat op bij de leverancier voordat je een maat kiest, en meet daarna de werkelijke afstand tussen de punten in je tuin.
3. Het vlak dat in de schaduw ligt. Dat is kleiner dan het doek zodra de zon niet recht boven je staat, en het schuift bovendien in de loop van de middag op. Dit is de maat waar het je eigenlijk om gaat, en de enige die je niet kunt bestellen.

Hangt het doek op afschot, dan is er nog een maat: de hoogte van het hoge punt. Een doek dat aan één kant een stuk hoger hangt, heeft daar een bevestigingspunt nodig op die hoogte, en dat zit vaak hoger in de gevel of op een langere paal dan mensen vooraf bedenken. Meet dus niet alleen in de breedte, maar ook in de hoogte, en kijk of je op die hoogte wel iets hebt om aan vast te maken.

Over de vorm valt minder te rekenen en meer te kijken. Een driehoek overspant een hoek tussen gevel en paal met één punt minder; een vierkant of rechthoek dekt een eettafel gelijkmatiger; twee kleinere doeken die elkaar deels overlappen geven schaduw op twee momenten van de dag en zijn stuk voor stuk makkelijker af te nemen dan één groot doek.

De soorten schaduwdoek op dezelfde punten vergeleken

De tabel beschrijft soorten, geen merken. Wat een bepaald doek doet bij regen en wind, staat in de productinformatie en de handleiding van de fabrikant. Vraag die op voordat je koopt. Bij een natuurlijke mat van kokos of riet is de vraag die je stelt anders: vraag de leverancier voor hoeveel seizoenen hij de mat buiten geschikt vindt en wat er volgens hem gebeurt als hij nat is en blijft liggen.

Kleur is niet alleen smaak. Onder een donker doek is de schaduw diep en het licht gedempt; onder een licht of zandkleurig doek blijft het eronder lichter en diffuser. Hangt het doek vlak voor je pui, dan neemt het ook kleur mee naar binnen: onder een groen of terracotta doek krijgt het daglicht in de kamer die tint. Houd een lap of een voorbeeld een middag op de plek waar het doek komt te hangen en kijk vanuit de kamer wat er met het licht gebeurt. Dat is lastiger terug te draaien dan een kleur die je op een foto hebt gekozen.

Regen: doorlaten of afvoeren

Een waterdoorlatend doek laat regen door. De zitplek wordt dan nat, maar er blijft geen water op het doek staan. Een waterafstotend of waterdicht doek houdt regen tegen, maar dan moet het water ergens heen. Hangt zo’n doek te vlak, dan zie je na een bui een plas in het midden staan; die plas hangt met zijn gewicht aan het doek en aan de bevestigingspunten.

Fabrikanten geven daarom een minimale schuinte op. Nesling schrijft voor zijn waterafstotende Dreamsail-doek een afschot van minimaal 30 graden voor om het water te laten aflopen; voor zijn Prosail-harmonicadoek noemt het een zijwaarts afschot van minimaal 1 tot 2 centimeter. Dat zijn waarden voor die producten. Voor jouw doek geldt wat de eigen fabrikant opgeeft.

Laat het afstromende water niet op het terras van de buren of tegen je eigen gevel lopen. Kijk na de eerste bui waar het terechtkomt, en leg er zo nodig een goot of een strook grind onder. Dat laatste is ook het punt waarop een waterdicht doek tegenvalt: je hebt een droge zitplek gemaakt, maar het water dat vroeger over de hele tuin verdeeld viel, komt nu op één plek naar beneden.

Bevestiging: gevel, palen en wat je laat beoordelen

Een schaduwdoek is licht, maar bij wind werkt het als een zeil: het vangt de wind op en geeft die kracht door aan de punten waar het aan vast zit. Dat Nesling voorschrijft om doeken bij storm weg te halen, zegt genoeg over hoeveel kracht daarop komt. De bevestiging is dus geen detail dat je oplost met de pluggen uit de doos.

• Aan de gevel. Of een gevel een trekkende kracht kan opnemen, hangt af van het metselwerk, de spouw, de isolatie en het type anker. Dat beoordeel je niet aan de buitenkant. Laat een vakman of constructeur kijken, zeker bij een gevel met spouw of een geveldeel boven een raam.
• Aan palen. Een paal moet de trekkracht naar de grond brengen. De fabrikant van de paal of het paalanker geeft aan hoe hij gefundeerd moet worden. Zachte grond, een paal die schuin trekt en een paal die zonder fundering in de grond staat, zijn de bekende zwakke plekken. Vraag de leverancier welke fundering hij voorschrijft en wie die berekent.
• Aan een pergola of overkapping. Kijk of de constructie bedoeld is om een doek met trekkracht te dragen. Een dakloze pergola is niet automatisch daarop berekend; staat er niets over in de documentatie, vraag het dan na. Wat een pergola zelf aan schaduw geeft, lees je in het artikel over een pergola.
• Op een dakterras of balkon. Boren in dakbedekking of gevel van een appartement kan lekkage of schade geven en gaat vaak over gemeenschappelijke delen. Vraag eerst de vereniging van eigenaars of de verhuurder, en laat de bevestiging beoordelen. Wat er op een balkon of dakterras verder meespeelt, staat in balkon of dakterras inrichten binnen het gewicht.

Wordt het geen los doek maar een vaste constructie met een dak, dan ben je eigenlijk een overkapping aan het plannen. Lees dan wat er komt kijken bij een overkapping of veranda, inclusief de regels.

Wind, winter en opbergen

Een schaduwdoek dat het hele jaar blijft hangen, krijgt storm en soms sneeuw te verduren. Nesling schrijft voor zijn Coolfit- en Dreamsail-doeken voor om ze bij storm vanaf windkracht 6 en bij winterse omstandigheden weg te halen; harmonicadoeken moeten bij storm worden opengeschoven. Andere fabrikanten hanteren hun eigen grens.

Daar hangt een praktische keuze aan vast die vaak wordt overgeslagen. Een doek dat je bij elke stormwaarschuwing moet afnemen, moet je ook alleen kunnen afnemen, zonder ladder op een wankele plek en zonder twee mensen. Kijk daar bij de keuze van het systeem naar: hoe kom je bij elk hoekpunt, en lukt dat ook in de regen? En zoek vooraf een droge opbergplek. Nesling adviseert het doek na het seizoen op te bergen en in een schuur op knaagdieren te letten.

Schoonmaken gaat volgens dezelfde fabrikant met een zachte borstel, lauw water en groene zeep, en zijn producten mogen niet in de wasmachine. Volg voor een ander doek de onderhoudsinstructie van dat merk.

Welke soort past bij welke situatie?

Onder een waterdoorlatend doek worden tafel en stoelen nog steeds nat. Voor meubels die buiten horen is dat geen probleem, maar houten meubels moet je dan wel geregeld schoonmaken. Hoe je dat bij teak aanpakt zonder het hout te beschadigen, lees je in teakhouten tuinmeubels schoonmaken. Hoe het doek in de indeling van je terras past, staat in je terras inrichten met ruimte om te zitten en te lopen.

Wat je vastlegt voordat je koopt

• Moment van de dag waarop je schaduw wilt, en de richting en lengte van de schaduw op dat moment.
• Afstand tussen de beoogde bevestigingspunten, gemeten, plus de hoogte van het hoge punt.
• Hoeveel ruimte je per hoek moet overhouden voor spanners, volgens de leverancier.
• Keuze tussen waterdoorlatend en waterafstotend, en de schuinte die de fabrikant voorschrijft.
• Waar het regenwater van het doek heen loopt.
• Beoordeling van gevel, paal of pergola door een vakman of constructeur.
• Toestemming van verhuurder of VvE als je in de gevel boort of op een dakterras bevestigt.
• Een opbergplek, en de zekerheid dat je het doek alleen kunt afnemen.