Een schouw verwijderen: eerst weten wat je weghaalt

Een schouw verwijderen begint met uitzoeken wat je precies weghaalt. ‘De schouw’ kan de stenen of houten ombouw rond de haardopening zijn, maar ook het gemetselde blok in de kamer waarin het rookkanaal loopt. Een ombouw losmaken is een andere klus dan een schoorsteen uit je huis halen. In een woning van vóór 1994 kan bovendien asbest in de schouw of het rookkanaal zitten, en of het metselwerk iets draagt, zie je aan de buitenkant niet. Daarom staat hier geen sloopinstructie, maar wat je eerst laat onderzoeken, wie dat doet, en wat er daarna nog moet gebeuren.

Drie onderdelen die je uit elkaar houdt

Hoe meer je van onder naar boven weghaalt, hoe meer partijen erbij komen: eerst een asbestinventariseerder, dan een constructeur, en bij het dak ook een vakbedrijf voor de schoorsteen. Ook bij alleen de ombouw blijft de asbestvraag gelden.

Meet eerst wat je ermee wint

Dit is de vraag die mensen overslaan, en soms de reden om het niet te doen. Meet de breedte en de diepte van het deel dat je weg wilt hebben en teken dat vlak op je plattegrond. Een boezem van bijvoorbeeld twee meter breed en veertig centimeter diep levert minder dan één vierkante meter op, en die winst zit precies langs een wand waar je toch al niet loopt.

Kijk daarna wat die ruimte je concreet mogelijk maakt: past de bank anders, kan de kast tegen die wand, wordt de looproute breder? Is het antwoord ‘niet echt’, dan is het misschien geen ruimtevraag maar een smaakvraag, en daar zijn goedkopere oplossingen voor dan slopen. Een voorzetwand die het geheel vlak maakt, bijvoorbeeld, of de schouw gewoon anders gebruiken. Hoe je zo’n wand daarna afwerkt, staat in wandbekleding: steenstrips, panelen of gewoon verf.

Asbest: eerst laten onderzoeken in een woning van vóór 1994

Volgens Milieu Centraal mag asbest sinds januari 1994 in Nederland niet meer worden verhandeld of toegepast, en bevat een huis dat in of na 1994 is gebouwd dus geen asbest; in enkele gevallen is het daarna nog uit oude voorraad gebruikt. Rond een haard noemt Milieu Centraal meerdere plekken: schoorsteenmantels als hechtgebonden asbest, de plaat boven de schouw van een gashaard, de afvoer van rookkanalen en schoorsteenpijpen, plaatmateriaal rond een boiler of cv-ketel en het koord rond de doorvoer van de cv-ketel. Ook een vensterbank van imitatiemarmer of imitatienatuursteen kan asbest bevatten.

Of iets asbest bevat, zie je niet aan de buitenkant. Milieu Centraal schrijft dat asbest lastig te herkennen is en dat alleen laboratoriumonderzoek zekerheid geeft, waarbij een laborant een monster onder de microscoop bekijkt. Aanwijzingen kun je vinden in bouwtekeningen, het koopcontract, een eerder inventarisatierapport of bij je verhuurder. Een erkend bedrijf vind je via Ascert; Milieu Centraal noemt voor een visuele inspectie een prijs van 400 tot 500 euro, en schrijft dat een destructieve inspectie, waarbij ook achter voorzetwanden en aftimmeringen wordt gekeken, meestal duurder is. Dat laatste is de vorm die hoort bij verbouwen of slopen. Een inventarisatierapport mag voor verwijdering niet ouder zijn dan drie jaar.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving maakt die inventarisatie ook een plicht: je moet over een asbestinventarisatierapport beschikken voor het gedeelte van het bouwwerk waar wordt gesloopt, als je weet of redelijkerwijs kunt vermoeden dat er asbest of een asbesthoudend product in zit (artikel 7.9). Die plicht geldt niet voor werkzaamheden in of aan een bouwwerk of deel daarvan dat na 1 januari 1994 is gebouwd.

Wordt er asbest gevonden, dan bepaalt het rapport wat er moet gebeuren. Hechtgebonden asbest zonder beschadiging kun je volgens Milieu Centraal vaak laten zitten — wat bij slopen natuurlijk juist niet kan. Bij niet-hechtgebonden of beschadigd materiaal laat je het inventarisatiebureau beoordelen of het mag blijven, of jij het onder strikte voorwaarden zelf mag verwijderen, of dat een gespecialiseerd bedrijf nodig is; voor verwijdering moet dat bedrijf SC-540 erkend zijn. In een huurwoning doe je het volgens Milieu Centraal nooit zelf zonder overleg. Het Bbl bepaalt daarnaast dat bij asbestvezels in risicoklasse 2 of 2A het slopen en het verwijderen moeten worden gedaan door een bedrijf met het daarvoor vereiste certificaat (artikel 7.20).

Wanneer je een sloopmelding doet

Volgens artikel 7.10 van het Bbl is het verboden een bouwwerk of een deel daarvan te slopen als daarbij asbest wordt verwijderd of de hoeveelheid sloopafval naar redelijke inschatting meer dan 10 kubieke meter bedraagt, zonder dat ten minste vier weken voor het begin te melden. Voor enkele specifieke situaties geldt een kortere termijn van ten minste een week, bijvoorbeeld bij bepaald reparatie- of mutatieonderhoud aan een asbesthoudende toepassing of bij het in zijn geheel verwijderen van geschroefde, hechtgebonden asbestplaten door een particulier.

Of je boven de 10 kubieke meter komt, hangt af van wat je weghaalt. Een ombouw is iets anders dan een schoorsteen over drie verdiepingen. Twijfel je, vraag het dan vooraf aan je gemeente — en reken die vier weken mee in je planning, want ze beginnen pas te lopen als de melding is gedaan.

Constructie: wat je aan de buitenkant niet ziet

Een schoorsteenboezem is gemetseld en loopt vaak door tot boven het dak. Of de boezem of de muur waarin hij zit ook balken, een vloer of een ander deel van het huis draagt, kun je niet zien door ernaar te kijken. Haal je onderaan iets weg terwijl het metselwerk erboven blijft staan, dan moet dat bovenste deel ergens op blijven rusten. Dat is precies het moment voor een constructeur. Die bepaalt of het kan, en zo ja welke ondersteuning nodig is, tijdens het werk en daarna.

Of je voor zo’n constructieve verandering een vergunning nodig hebt, hangt af van wat er verandert, van het soort woning en van de vraag of het een monument is. Je gemeente kan je dat vertellen; in het Omgevingsloket kun je via ‘Regels op de kaart’ de regels van het omgevingsplan voor je adres opzoeken.

Het rookkanaal: niet meer stoken is iets anders dan weghalen

Ga eerst na of het kanaal nog ergens voor wordt gebruikt voordat je het laat dichtmaken of weghalen. Is er een toestel op aangesloten, van jou of van een andere verdieping? In een appartement kan één kanaal meerdere woningen dienen. Wat er met de opening in het dak gebeurt, laat je over aan het bedrijf dat de schoorsteen verwijdert of afsluit.

Zit er asbest in of om het kanaal, dan bepaalt het inventarisatierapport wat er mogelijk is en wie het werk mag doen. Milieu Centraal wijst er daarnaast op dat bij asbestdaken en asbestschoorstenen beschermde dieren zoals vogels en vleermuizen kunnen broeden of slapen, en dat je die niet mag verstoren; het Omgevingsloket geeft advies bij de aanvraag. Vraag bij je gemeente ook of er een regeling of bijdrage is voor het verwijderen van een ongebruikt rookkanaal; dat verschilt per gemeente en per jaar.

Een kanaal dat je dichtmaakt in plaats van weghaalt, vraagt één ding extra: lucht. Een volledig afgesloten, koud kanaal kan vochtig worden, en dat zie je later terug als vochtplekken of zoutuitslag op de wand in de kamer of op zolder. Vraag de uitvoerder hoe het kanaal geventileerd blijft en wat hij bovenaan doet; en zie je al zulke plekken, kijk dan eerst bij schimmel op de muur: eerst de oorzaak, dan het schoonmaken.

Wat er daarna nog moet gebeuren

Het weghalen is zelden de hele klus, en de kosten en de rommel zitten vaak in het herstel. Reken op:

• De wand. Achter een ombouw zit meestal onafgewerkt metselwerk of oud pleisterwerk met de aftekening van de schouw erin. Dat moet gestuct en geschilderd worden, en een nieuwe laag verf op één vlak laat de rest van de wand verschoten lijken.
• De vloer. Onder een schouw loopt de vloer vaak niet door. Bij een houten vloer mist een stuk vloerdeel of ligt er een vulling, bij een tegelvloer een gat in het patroon. Een reparatie in dezelfde vloer is zelden onzichtbaar, zeker bij een oude vloer.
• Plint en kozijn. De plint loopt niet door en moet aangevuld; oude plintprofielen zijn vaak niet meer leverbaar.
• Het plafond en de bovenverdieping. Haal je ook de boezem boven weg, dan heb je op de verdieping en soms op zolder hetzelfde herstelwerk.
• Puin. Metselwerk is zwaar. Vraag wie het afvoert, waar de container staat en of je daarvoor een plek op de stoep nodig hebt.
• Stof. Slopen in een bewoonde kamer geeft fijn stof door het hele huis. Vraag hoe de ruimte wordt afgeschermd en of je er tijdens het werk kunt blijven wonen.

Spreek vooraf af wie het herstel doet en tot welk niveau: ‘opgeleverd’ kan betekenen dat de wand dicht is, niet dat hij schilderklaar is.

Huurwoning, appartement en buren

In een huurwoning vraag je de verhuurder schriftelijk om toestemming voordat je iets weghaalt; een schouw slopen is niet iets wat je bij vertrek terugzet. In een appartementencomplex kan de schoorsteen deel uitmaken van de gemeenschappelijke delen. Kijk in de splitsingsakte en vraag het de vereniging van eigenaren. Bij een rijtjeshuis is het goed om na te vragen of er ook een kanaal van de buren door hetzelfde metselwerk loopt; dan is het sowieso geen eenzijdige beslissing.

Drie keuzes bij dezelfde schouw

Wat je verzamelt voordat iemand een hamer pakt

• Het bouwjaar van de woning, en of er al een asbestinventarisatie is. Kijk in het koopcontract, in bouwtekeningen en bij buren met hetzelfde soort huis.
• Welk deel je weg wilt hebben: ombouw, boezem of de hele schoorsteen.
• Hoeveel ruimte je er werkelijk mee wint, gemeten en op de plattegrond getekend.
• Of het rookkanaal nog in gebruik is, door jou of door anderen.
• Toestemming van de verhuurder of de VvE, als die nodig is.
• Het oordeel van een constructeur als je metselwerk weghaalt.
• Of je een sloopmelding moet doen, en op welke datum het werk dan op zijn vroegst kan beginnen.
• Wie het herstel doet van wand, vloer, plint en plafond, en tot welk niveau.
• Hoe het puin wordt afgevoerd en hoe de rest van het huis tegen stof wordt beschermd.