Een wc die niet goed doorspoelt of blijft lopen

Achter één toilet zitten drie systemen die los van elkaar kapot kunnen gaan: de toevoer die het reservoir vult, de spoelmechaniek die het water van het reservoir naar de pot laat, en de afvoer die het weer wegvoert. Bijna alle klachten horen bij één van die drie, en welke het is, bepaalt of je zelf iets kunt doen of dat je moet bellen. Begin daarom niet met een ontstopper, maar met kijken en luisteren.

Eerst bepalen: toevoer, spoelmechaniek of afvoer

Gaat het om een vochtplek en niet om water in de pot, lees dan eerst lekkage in de badkamer: wat kun je zelf vaststellen? Dat is een ander spoor dan een haperende spoeling.

Voorwerk: wat je klaarzet en wat je eerst opzoekt

Zoek vóórdat er iets misgaat op waar je het water naar het toilet afsluit. Bij een staand toilet zit dat kraantje meestal aan de leiding naast of achter het reservoir; bij een hangend toilet met een inbouwreservoir zit het achter de bedieningsplaat. Kun je het niet vinden of zit het vast, dan is de hoofdkraan in de meterkast je terugvaloptie. Weet je dat niet, dan is dat het eerste wat je uitzoekt — niet terwijl het water over de rand komt.

• Handschoenen, een emmer, oude handdoeken en een vuilniszak voor wat nat wordt.
• Een zaklamp, want in een reservoir en een pot zie je zonder licht weinig.
• Een toiletontstopper (een ontstopper met een uitstekende rand die in de afvoeropening past) of een ontstoppingsveer.
• Een beetje kleurstof: een scheutje gekleurde limonadesiroop of wat voedingskleurstof.
• Het merk en typenummer van het reservoir of de bedieningsplaat, als je dat kunt vinden.

Stopmoment. Zit het toilet al vol en dreigt het over te lopen: niet nog een keer doorspoelen. Sluit het kraantje naar het toilet, schep met een bekertje water uit de pot in een emmer tot de pot halfvol is, en ga pas daarna verder. Nog een keer doorspoelen voegt water toe aan een pot die het niet kwijt kan; zo eindigt een verstopping met een natte vloer.

Een wc die blijft lopen

Water dat blijft doorsijpelen loopt dag en nacht door je watermeter, zonder dat je er iets van merkt. Er zijn twee oorzaken, en de kleurtest wijst aan welke.

1. Doe een paar druppels kleurstof in het reservoir en roer het even door.
2. Spoel niet door. Wacht ongeveer twintig minuten.
3. Kijk in de pot. Zie je gekleurd water in de pot verschijnen, dan sluit de spoelklep onderin het reservoir niet goed af.
4. Blijft de pot schoon maar hoor je wel water lopen, of staat het waterniveau tot aan de overloop, dan sluit de vulkraan niet goed en loopt het overtollige water via de overloop weg.

De spoelklep en de vulkraan zijn losse onderdelen; een reservoir dat blijft lopen, vraagt dus niet meteen om een nieuw reservoir. Fabrikant Geberit schrijft dat je bij zijn inbouwreservoirs via de inspectieopening in de bedieningsplaat bij het reservoir kunt om onderhoud te plegen en onderdelen te vervangen, en dat reserveonderdelen lang beschikbaar blijven. Dat is een claim van dat merk over zijn eigen producten. Of dat voor jouw reservoir ook geldt, hangt dus af van het merk; zoek daarom eerst de merknaam op de bedieningsplaat of aan de binnenkant ervan.

Wat je zelf kunt proberen voordat je belt: het kraantje naar het toilet dichtdraaien, het reservoir leeg spoelen, en kijken of er kalk of vuil op de rubberen afdichting van de spoelklep zit. Een zichtbaar vuiltje afvegen lost het soms op. Is de rubber hard, scheef of gescheurd, dan moet hij vervangen worden, en dat is onderdeelwerk: het juiste type bij het juiste reservoir.

Stopmoment. Krijg je het water niet afgesloten, kun je het merk niet achterhalen, of zit het reservoir weggewerkt achter een dichte wand zonder luik? Dan houdt het zelf doen op. Laat ook de rest staan als het reservoir of de leiding eromheen vochtig is aan de buitenkant; dat kan wijzen op een lekkage in plaats van een haperende klep.

Een wc die slap of onvolledig doorspoelt

Hier helpt een eenvoudige test om voor en achter de pot uit elkaar te houden. Giet met een emmer in één keer ongeveer vijf liter water vlot in de pot.

Spoelt het wel door maar met weinig water, kijk dan ook of het spoelvolume laag is afgesteld. Geberit meldt bijvoorbeeld dat bij zijn spoelklep type 212 het spoelvolume en de spoelprestaties naar wens kunnen worden ingesteld; opnieuw een merkgebonden eigenschap. Zuinig spoelen is op zichzelf goed, maar als je elke keer twee keer moet spoelen, bespaar je niets.

Een verstopping: wat je zelf kunt doen

Werkt alleen dit toilet niet, en de andere afvoeren in huis wel, dan zit de verstopping waarschijnlijk in of vlak achter de pot. Stichting RIONED, het kenniscentrum voor riolering, adviseert bij één haperende afvoer de sifon te openen en schoon te maken en anders een eenvoudige ontstoppingsveer te gebruiken. Bij een toilet is openen van de sifon geen optie; daar blijven de ontstopper en de veer over.

• De ontstopper. Zorg dat er genoeg water in de pot staat om de rand van de ontstopper onder water te houden, en werk rustig op en neer in plaats van met korte harde stoten.
• Warm water met afwasmiddel. Bij een verstopping door papier of zeepresten kan dat helpen. Gebruik warm water uit de kraan en geen kokend water.
• Een ontstoppingsveer voor toiletten. Een veer met een beschermde kop, zodat je het glazuur niet beschadigt.

Over de truc met een plastic zak of huishoudfolie over de pot, die online rondgaat: in de adviezen van RIONED komt die methode niet voor. Wat daar wel staat is de ontstopper, de veer, en bij twijfel een ontstoppingsbedrijf dat zonder chemie werkt. Bedenk bij elke methode die met druk werkt eerst waar het water heen kan als de verstopping niet meegeeft, en of je die plek wilt natmaken.

Zit het in huis, in de tuin of in het riool?

Lopen er meerdere afvoeren in huis slecht weg, of borrelt het ergens anders als je doorspoelt, dan ligt het probleem verder weg dan de pot. RIONED beschrijft hoe je dat vaststelt met het ontstoppingsstuk: het inspectiepunt dat meestal bij de perceelgrens ligt, net op je eigen grond of net op die van de gemeente.

• Staat het ontstoppingsstuk vol water? Dan zit de verstopping volgens RIONED in het openbare riool, en dat is werk voor de gemeente.
• Is het droog? Dan zit de verstopping waarschijnlijk in de buis in je eigen tuin of huis.

De verdeling van verantwoordelijkheid volgt diezelfde grens: voor alle rioolproblemen tot aan het ontstoppingsstuk is de huiseigenaar verantwoordelijk, en vanaf dat punt tot het riool onder de weg lost de gemeente het op, tenzij de gemeente het in haar aansluitverordening anders heeft geregeld. RIONED merkt daarbij op dat gemeenten verschillend werken: de ene vraagt eerst dat je aantoont dat het probleem in het openbare riool zit, de andere schakelt samen met jou een bedrijf in. Het advies is daarom om contact op te nemen met de gemeente en af te stemmen wie wat doet en wie betaalt, vóórdat je zelf een ontstoppingsbedrijf belt. Huur je, dan is de verhuurder je eerste aanspreekpunt.

Stank, en wat het meestal is

Rioollucht in een toilet komt zelden uit de pot zelf, want daar staat water in dat de lucht afsluit. Loop daarom drie dingen af. Staat er genoeg water in de pot? Een toilet dat lang niet is gebruikt, kan een drooggevallen waterslot hebben; doorspoelen lost dat op. Ruik je het vooral laag bij de vloer of achter de pot, dan kan de aansluiting op de afvoer lekken en dat is werk voor een loodgieter. En ruik je het vooral als de deur dicht is en het niet wegtrekt, dan gaat het om luchtverversing in plaats van om de afvoer; wat daarvoor nodig is en hoe je het beoordeelt, staat in badkamerventilatie: vocht afvoeren en lucht toelaten.

De toiletbril vervangen

Dit is de ingreep uit dit artikel die je meestal zelf kunt doen. Waar het op stukloopt is de maat, want brillen zijn niet uitwisselbaar. Meet daarom vóór je bestelt:

• De afstand tussen het midden van de twee bevestigingsgaten.
• De diameter van de gaten.
• De lengte van de pot, van de achterkant tot het verste punt vooraan.
• De grootste breedte van de pot.
• Of de bril van bovenaf wordt vastgezet of met moeren van onderaf. Bij een hangend toilet kom je er van onderen vaak lastig bij.
• Of de huidige bevestiging nog los te draaien is. Vastgeroeste moeren kunnen van dit klusje een veel langere klus maken.

Een bril met een valrem (soft-close) sluit langzaam en heeft daarvoor meer bewegende delen in het scharnier. Kies er een waarvan je de bril kunt afnemen om eronder schoon te maken; dat scheelt bij elke poetsbeurt.

Wanneer je stopt en belt

• Je kunt het water naar het toilet niet afsluiten.
• Er komt water onder of achter de pot vandaan, of er is een vochtplek in een aangrenzende ruimte of op een verdieping eronder.
• De verstopping zit niet in de pot, maar verder in de afvoer, en het ontstoppingsstuk staat vol.
• Het inbouwreservoir zit achter een dichte wand zonder bereikbare inspectieopening.
• Je zou iets moeten losmaken aan de leiding, de afvoer of het reservoir zelf.
• Het toilet hangt aan de wand en beweegt.

Scheelt tijd en geld: noteer voor het telefoongesprek wat er precies gebeurt, wanneer het begon, of andere afvoeren ook haperen, welk type toilet het is (staand of hangend), welk merk de bedieningsplaat heeft, en wat je al hebt geprobeerd. Een loodgieter die dat vooraf weet, neemt vaker het juiste onderdeel mee.

Wat je voortaan niet doorspoelt

RIONED is hier concreet. Op de pagina over wat er wel en niet in het riool mag, staat: alleen de drie p’s mogen in het toilet — plas, poep en wc-papier. Vochtig toiletpapier mag ook; andere vochtige wegwerpdoekjes, zoals baby-, meubel-, vloer-, sanitair- en make-updoekjes, niet. Maandverband, tampons, condooms en luiers horen volgens RIONED in het restafval, in een prullenbakje naast het toilet. Vaste etensresten gaan in de gft-bak; vloeibare voedingsmiddelen mogen door de gootsteen, behalve olie en vet. Vet, frituurvet en olie giet je terug in de verpakking en gooi je bij het restafval, of je brengt ze naar een vetinzamelpunt. Als gevolgen van wat er wél in verdwijnt noemt RIONED verstoppingen in huisaansluitingen en rioolbuizen, vastlopende rioolgemalen en verstoring van de zuivering. Zet dus een kleine afvalbak in het toilet; dat werkt beter dan een bordje.

Blijven de problemen terugkomen, of is het toilet zo oud dat onderdelen niet meer te krijgen zijn, dan verschuift de vraag van repareren naar vernieuwen. Wat daarbij komt kijken en in welke volgorde je werkt, staat in je toilet renoveren: indeling, afwerking en voorbereiding. Pak je meteen de hele ruimte aan, begin dan bij je badkamer opknappen zonder alles te vervangen.