Badkamerventilatie: vocht afvoeren en lucht toelaten

Een badkamer droogt alleen op als vochtige lucht naar buiten gaat én er droge lucht bij kan komen. Een ventilator in de wand of een ventiel in het plafond haalt weinig weg als de deur kierdicht sluit en er nergens lucht binnenkomt. Kijk bij vochtproblemen daarom naar beide kanten van de luchtstroom. Hoeveel lucht je badkamer werkelijk afvoert, hoe een nieuwe ventilator wordt aangesloten en of je kanaal dat aankan, laat je meten en beoordelen door een installateur. Hieronder staat hoe je de situatie leest en welke gegevens je daarvoor verzamelt.

Afvoer en toevoer horen bij elkaar

Lucht die de badkamer uit wordt gezogen, moet ergens vandaan komen. Milieu Centraal noemt voor de badkamer twee gewone routes: een spleet onder de deur of een rooster in de deur. Voor woningen met mechanische afvoer geeft de organisatie één maat voor het hele huis: onder de binnendeuren moet minstens 1,5 centimeter ruimte zitten. Reikt een deur tot de vloer, dan kun je hem korter laten maken of een rooster in de deur of tussenmuur laten zetten. Daarnaast horen de roosters in woonkamer en slaapkamers open te staan, zodat er verse lucht de woning in komt.

Dat lijkt te botsen met een ander advies van Milieu Centraal: houd de badkamerdeur tijdens en na het douchen dicht. Maar het werkt samen. De dichte deur houdt de damp in de badkamer, de kier eronder laat droge lucht toe, en de afzuiging trekt de vochtige lucht naar buiten.

Welk systeem heb je?

Wat je kunt verbeteren, hangt af van het systeem in je woning.

Wat de regels vragen

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt een ondergrens aan de luchtverversing, en die is voor een badkamer hetzelfde in oude en nieuwe woningen. In een bestaande woning moet een badruimte een capaciteit hebben van ten minste 14 dm³ per seconde en een toiletruimte van ten minste 7 dm³ per seconde (artikel 3.67, lid 6). Is het één ruimte, dan geldt volgens het Informatiepunt Leefomgeving de zwaarste eis: 14 dm³ per seconde. Voor nieuwbouw staan dezelfde waarden in artikel 4.122, lid 5. De capaciteit wordt niet geschat maar bepaald volgens een meetnorm: NEN 8087 bij bestaande bouw, NEN 1087 bij nieuwbouw.

Het Bbl zegt ook waar de lucht heen moet. De afvoer van binnenlucht uit een badruimte en een toiletruimte vindt rechtstreeks naar buiten plaats (artikel 3.71 voor bestaande bouw, artikel 4.128 voor nieuwbouw). Een kanaal dat door een andere ruimte loopt mag volgens het Informatiepunt Leefomgeving wel; afvoeren via een andere ruimte niet.

Omgerekend is 14 dm³ per seconde ongeveer 50 m³ per uur: 14 × 3.600 = 50.400 liter. Dat sluit aan bij de ondergrens die Milieu Centraal noemt voor een losse badkamerventilator. Toch zegt het getal op een verpakking weinig over jouw badkamer: hoeveel lucht er werkelijk door het ventiel gaat, hangt ook af van het kanaal, de toevoer en de instelling. Daarom schrijft het Bbl die meetnorm voor. Laat het meten als je twijfelt; reken het niet zelf uit op basis van de doos.

Een ventilator kiezen: waar je op let

Komt er een losse badkamerventilator, dan is de capaciteit maar één van de dingen die het verschil maken. Milieu Centraal adviseert een ventilator die minimaal 50 m³ per uur kan afvoeren en op luchtvochtigheid stuurt. Daarnaast zijn er vier punten die bepalen of je hem ook echt gebruikt:

• Vochtsturing of een naloopstand. Een ventilator die zelf aanslaat bij een hogere luchtvochtigheid, of die na het uitschakelen van het licht nog een tijd doordraait, haalt de damp weg nadat jij de badkamer al uit bent. Dat is precies het moment waarop het nodig is.
• Geluid. Fabrikanten geven het geluidsniveau op in decibel bij een bepaalde afstand. Een ventilator die je als hinderlijk ervaart, zet je uit, en daarmee is het probleem terug. Vergelijk dit getal dus net zo serieus als de capaciteit, en kijk of de opgave bij dezelfde afstand en stand hoort.
• De opgegeven capaciteit versus de werkelijke. Het getal op de doos geldt zonder weerstand. Hoe lang je kanaal is, hoeveel bochten erin zitten en welk rooster er buiten zit, bepalen wat er overblijft. Dat is de reden dat het Bbl een meetnorm voorschrijft en niet een productopgave.
• Waar hij komt. Een ventilator in de wand of het plafond moet aansluiten op een kanaal dat rechtstreeks naar buiten gaat, en hij is een elektrisch apparaat in een natte ruimte. Beide punten beoordeelt de installateur; zie verderop.

Vraag de installateur ook wat er gebeurt met de bestaande situatie. Zet je een ventilator met motor op een kanaal dat bedoeld is voor natuurlijke afvoer, dan verandert dat de luchtstroom in het hele kanaal, en in een appartement mogelijk ook die van je buren.

Een badkamer zonder raam, zonder kanaal of onder het dak

Niet elke badkamer heeft een plek waar de lucht naartoe kan. Drie situaties komen vaak voor, en ze vragen allemaal hetzelfde: eerst uitzoeken welke route er is, dan kiezen.

Wat je zelf dagelijks kunt doen

• Ventilatie tijdens het douchen op de hoogste stand, en laten nadraaien.
• Deur dicht tijdens en na het douchen, met een kier of rooster voor de toevoer.
• Tegels, glas en de vloer na het douchen droogmaken. Tegelfabrikant Mosa raadt daarvoor een droge handdoek of een trekker van wit rubber aan, en Kärcher schrijft dat tegels en glazen oppervlakken na gebruik altijd gedroogd moeten worden. Het scheelt kalkaanslag, en het water dat je wegtrekt hoeft de ventilatie niet meer af te voeren.
• Het systeem niet uitzetten. Milieu Centraal is daar uitdrukkelijk over: zet mechanische ventilatie nooit uit, behalve voor onderhoud.
• Roosters minstens één keer per jaar schoonmaken: losse delen in een sopje, het binnenwerk met de stofzuiger.
• Ventielen kun je losmaken en met een sopje reinigen. Haal ze één voor één los en markeer hun positie, zodat je ze niet verwisselt, en verander de instelling niet.

Het onderhoud met gereedschap laat je volgens Milieu Centraal doen: de ventilatiebox met motor om de twee jaar, het hele systeem ongeveer elke vier jaar controleren en zo nodig opnieuw inregelen, en het reinigen van de afvoerkanalen ten minste eens in de acht jaar door een professional. Milieu Centraal noemt een onderhoudscontract met een bedrijf dat de Ventilatiekeur gebruikt als manier om dat werk aan vaste kwaliteitsnormen te binden.

Kijkopdracht: gegevens voor de installateur

Met deze gegevens kan een installateur gerichter adviseren en hoeft hij minder te raden.

• Welk systeem: mechanische afvoer, natuurlijke ventilatie, balansventilatie, eigen box of gedeeld kanaal.
• Waar het ventiel of de ventilator in de badkamer zit, en hoe hoog.
• Hoeveel standen er zijn en waar de schakelaar zit.
• De ruimte onder de badkamerdeur, gemeten in centimeters, en of er een rooster in deur of wand zit.
• Of de roosters in de rest van het huis open kunnen.
• Hoe lang spiegel en wanden na een douchebeurt beslagen blijven.
• Waar schimmel terugkomt: plafond, hoeken, kitranden.
• Wanneer de box, de kanalen en de ventielen voor het laatst zijn onderhouden.
• Of je huurt of eigenaar bent, en bij een appartement of de kanalen gedeeld zijn.

Wie beoordeelt wat

De installateur meet de capaciteit volgens de norm die het Bbl voorschrijft, beoordeelt of het kanaal en de box een sterkere afzuiging aankunnen en bepaalt waar een nieuwe ventilator komt. Een ventilator in een badkamer is ook een elektrisch apparaat in een natte ruimte. Het Bbl eist dat een voorziening voor elektriciteit bij lage spanning voldoet aan NEN 1010 (artikel 3.106 voor bestaande bouw, artikel 4.199 voor nieuwbouw). NEN geeft die norm uit als NEN 1010:2020+C1:2024, de Nederlandse implementatie van de HD-IEC 60364-reeks. De norm zelf is alleen via NEN te raadplegen en niet vrij over te nemen; daarom staan hier geen afstanden of zones uit die norm. Welke plek en aansluiting in jouw badkamer passen, beoordeelt een installateur aan de hand van die norm. Huur je, dan is de verhuurder je eerste aanspreekpunt.

Verder lezen

Blijft er na alles schimmel terugkomen, dan is de vraag of het nog om de lucht in de badkamer gaat of om vocht dat ergens anders vandaan komt. Hoe je die twee uit elkaar haalt voordat je gaat schoonmaken of afwerken, staat in het artikel over schimmel op de muur.

Ventilatie bepaalt mee welke afwerking je kunt kiezen. Verf en behang verdragen een badkamer die niet opdroogt slecht; zie de badkamer verven en behang in de badkamer: waar is het geschikt? Een warmtepaneel verwarmt, maar voert geen vocht af; wat je ervan kunt verwachten, staat in infraroodverwarming in de badkamer. Staat er ook een wasmachine of droger, dan komt er extra vocht bij; lees een wasmachine in de badkamer: ruimte en aandachtspunten. En komt het vocht niet uit de lucht maar uit een vlek die blijft, kijk dan bij lekkage in de badkamer: wat kun je zelf vaststellen?