Een inzethaard in een bestaande schouw

Een inzethaard, ook cassettehaard genoemd, is een gesloten toestel dat je in de opening van een bestaande open haard of schouw plaatst. De aantrekkelijke kant is dat de opening er al is. De beslissende kant zit erachter: het bestaande rookkanaal. Dat bepaalt of er een houttoestel of gastoestel in kan, en zo ja welk. Laat het kanaal daarom beoordelen vóórdat je een toestel uitzoekt. Andersom gebeurt het vaak, en dan blijkt na de aankoop dat het gekozen toestel niet op dit kanaal kan.

Wat een inzethaard is, en wat niet

• Inzethaard of cassettehaard. Een gesloten toestel met een ruit, dat in de bestaande haardopening wordt geschoven en op het bestaande kanaal wordt aangesloten.
• Inbouwhaard. Een toestel dat in een nieuw te bouwen ombouw of wand komt. Dat is een verbouwing, geen invuloperatie.
• Vrijstaande kachel vóór de schouw. Het toestel staat in de kamer en de afvoer gaat de schouw in. Daarmee blijft de opening zichtbaar, en de kachel geeft zijn warmte aan alle kanten af.

Alle drie bestaan in een houtversie, een gasversie en een elektrische versie, en die drie stellen totaal verschillende eisen. Welke soort haard bij je woning en je gebruik past, staat in een haard kiezen voor je woonkamer. Dit artikel gaat over de situatie waarin de schouw er al staat.

Waarom je begint bij het kanaal, niet bij het toestel

Een toestel dat brandstof verbrandt, heeft twee dingen nodig: een afvoer voor de rookgassen en toevoer van verbrandingslucht. Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt dat ook zo: een ruimte met een verbrandingstoestel moet een voorziening hebben voor de afvoer van rookgas en voor de toevoer van verbrandingslucht (artikel 3.75, lid 1). Heeft een toestel een aansluitmogelijkheid op een rookgasafvoerkanaal, dan moet het daar ook op worden aangesloten (artikel 3.67, lid 3). Verder stelt het Bbl eisen aan de stroomrichting van rookgas en verbrandingslucht (artikelen 3.76 en 3.77) en aan de rookdoorlatendheid van het kanaal (artikel 3.78). Een open toestel mag volgens artikel 3.75, lid 2 niet in een toilet- of badruimte staan.

Het punt dat de volgorde bepaalt, staat in de eis aan de capaciteit: de afvoervoorziening moet ten minste de capaciteit hebben die volgens de toestelspecificaties nodig is voor een goede verbranding, en bij bestaande bouw wordt die capaciteit bepaald volgens de norm NEN 8757. De benodigde capaciteit volgt dus uit het toestel. Kanaal en toestel moeten bij elkaar passen, en daarom heeft het weinig zin eerst een haard te kopen en daarna te kijken of hij past. Wat er allemaal meespeelt bij een rookkanaal, staat in het rookkanaal: wat bepaalt of een kachel kan.

Wat bepaalt of het bestaande kanaal geschikt is

Dit is geen vraag die je met een zaklamp en een spiegeltje beantwoordt, en er bestaat geen lijstje maten waarmee je het zelf kunt afvinken. Wat je wel kunt doen, is weten welke vragen een vakman beantwoordt, zodat je het gesprek kunt volgen en de offerte kunt lezen.

• Is het kanaal heel en rookdicht? Scheuren, open voegen of een beschadigde binnenzijde laten rookgas weglekken naar aangrenzende ruimten of spouwen.
• Is het vrij? De brandweer noemt een vogelnest, specie of stenen als oorzaken waardoor een schoorsteen verstopt raakt, met als gevolg te weinig of geen trek.
• Is er aanslag, en hoeveel? Aanslag in het kanaal is het materiaal dat bij een schoorsteenbrand vlam vat. De brandweer wijst erop dat creosoot, onverbrande brandstofdeeltjes die zich tegen de schoorsteenwand afzetten, bij ongeveer 500 graden ontbrandt, en dat die temperatuur in een rookkanaal makkelijk wordt gehaald.
• Waar was het kanaal eerder voor in gebruik? Een kanaal dat jaren een gastoestel of een open haard heeft gediend, is niet vanzelf geschikt voor een gesloten houttoestel.
• Dient het kanaal alleen dit toestel? In een appartement of een woning met meerdere kanalen is dat een aparte vraag, en daar komt de vereniging van eigenaren bij kijken.
• Waar komt het uit, en in welke staat is de uitmonding? Ook het bovenste deel, de afdekking en de aansluiting op het dak horen bij de beoordeling.
• Kan het geveegd en geïnspecteerd worden? Een kanaal dat na de verbouwing niet meer bereikbaar is, is een probleem dat je pas een jaar later merkt.
• Past de capaciteit bij het toestel dat je op het oog hebt? Dat is de rekenvraag uit de vorige paragraaf, en die hoort bij de installateur.

Een inspectie met een camera door het kanaal beantwoordt een flink deel van deze vragen; de ASPB noemt camera-inspectie ook als een apart werksoort waarop je zijn leden kunt filteren. Vraag die inspectie aan vóór de aanschaf, niet erna: dan weet je welke toestellen voor dit kanaal in aanmerking komen voordat je er een hebt gekocht.

Hout, gas of elektrisch in dezelfde opening

Voor een gastoestel gelden aparte eisen aan het bedrijf dat installeert en onderhoudt, en aan de periodieke controle. Wat daarbij komt kijken, staat in een gashaard in huis: wat moet je laten controleren? Voor een elektrische inzethaard is er geen rookkanaal nodig; daar bepaalt de handleiding de inbouwmaten, de vrije ruimte rondom en de plek van de stekker. Meet de opening dus op — breedte, hoogte en diepte, en ook de vrije ruimte achter de opening — voordat je een model kiest, en leg die maten naast de inbouwmaten uit de handleiding.

Wat een inzethaard aan warmte oplevert

Een veelgehoorde reden om een open haard te sluiten met een inzethaard is dat het rendement omhooggaat. Dat is aannemelijk, want een gesloten toestel laat minder kamerlucht de schoorsteen in verdwijnen, maar wij vonden er bij Milieu Centraal geen apart cijfer voor. Wat Milieu Centraal wel geeft, zijn de twee uitersten: bij een open haard vliegt 90 procent van de warmte via de schoorsteen naar buiten, en bij een houtkachel vervliegt gemiddeld 35 procent. Dat zijn gemiddelden over een categorie, geen getallen voor een bepaald toestel.

Wil je weten wat jouw gekozen inzethaard doet, vraag dan om de productdocumentatie en het energielabel van dat model. Milieu Centraal schrijft dat een kachel die na 2022 met CE-markering op de Nederlandse markt is gebracht altijd aan de Ecodesign-eisen voldoet; dat zegt iets over een ondergrens, niet over hoe het toestel het in jouw kamer doet. Hoeveel warmte je uiteindelijk voelt, hangt ook af van de isolatie van de woning en van waar de haard staat.

Luchtkwaliteit, buren en wanneer je stookt

Een inzethaard op hout is een toestel dat verbrandt in je woonkamer, en dat heeft gevolgen die losstaan van de techniek van het kanaal. Milieu Centraal schrijft dat fijnstof astma, COPD, chronische bronchitis en longkanker kan veroorzaken, dat bijna een kwart van de uitstoot van fijnstof (PM2,5) in Nederland uit houtstook door huishoudens komt, en dat mensen met een longziekte, ouderen en kinderen er sterker door worden geraakt. Dat is dus een afweging die je maakt vóórdat je het toestel kiest, niet erna.

Praktisch telt daarbij dat je niet altijd kunt stoken wanneer je wilt. Volgens Milieu Centraal is het meer dan de helft van de tijd code oranje of rood volgens de Stookwijzer. Gemeenten mogen regels stellen aan het gebruik. Weegt luchtkwaliteit zwaar voor jou of voor je huisgenoten, dan is dat een reden om naar een gastoestel of een elektrische inzethaard te kijken, of naar een pelletkachel: Milieu Centraal noemt dat het vervangen van een gemiddelde inzethaard of houtkachel door een pelletkachel de uitstoot van fijnstof met 70 procent scheelt, bij hetzelfde aantal uren gebruik.

De schouw zelf: wat je niet kunt zien

De opening is het zichtbare deel; de constructie eromheen niet. Drie dingen die bij een bestaande schouw vaak pas tijdens het werk boven water komen:

• Waar de schouw uit bestaat. Een gemetselde schouw, een ombouw op een houten regelwerk of een combinatie daarvan maakt verschil voor wat er omheen mag en voor het gewicht dat de vloer draagt. Weet je niet wat erin zit, kijk dan eerst bij een schouw verwijderen: eerst weten wat je weghaalt, ook als je hem wilt laten staan.
• De vloer eronder. Het gewicht van een gesloten toestel staat in de productdocumentatie; tel daar de ombouw en een voorraad hout bij op. Staat de schouw op een houten verdiepingsvloer, laat dan door een constructeur beoordelen of die het aankan.
• De wand en de afwerking. Wat er rond een houttoestel mag zitten, hangt af van wat de handleiding van dat toestel voorschrijft en van de eisen uit het Bbl aan materiaal bij een stookplaats. Dat is een onderwerp op zich; het staat uitgewerkt in de wand achter een houtkachel: veiligheid vóór afwerking. Kies de afwerking daarom als laatste, niet als eerste.

Wil je de schouw juist niet laten stoken maar wel gebruiken, dan zijn er meer mogelijkheden dan een toestel erin zetten. Die staan in een bestaande schouw een plek geven in je interieur.

Wie beoordeelt wat

• De schoorsteenveger veegt en inspecteert het kanaal. De brandweer adviseert de afvoer en schoorsteen te laten vegen en onderhouden door een erkend schoorsteenveger, en een bedrijf te kiezen dat is aangesloten bij de Algemene Schoorsteenvegers Patroons Bond (ASPB). Die bond presenteert zich als de landelijke organisatie van schoorsteenvegers met gediplomeerde leden en heeft op zijn site een zoekpagina voor aangesloten vegers. Het is een brancheorganisatie en geen wettelijke erkenning; de bond waarschuwt zelf dat bedrijven soms het logo of de naam van leden gebruiken zonder lid te zijn, en adviseert het lidmaatschap te controleren.
• De installateur bepaalt of het kanaal bij het gekozen toestel past, of er een voering of aanpassing nodig is, en plaatst het toestel volgens de handleiding.
• De gemeente is volgens het Informatiepunt Leefomgeving het aanspreekpunt voor bewoners met vragen over de afvoer van rookgas. Gaat het om een nieuwe toepassing waarvoor een omgevingsvergunning voor het bouwen nodig is, dan moeten de capaciteit en de onderbouwing daarvan bij de aanvraag zitten.
• Een constructeur komt erbij als er gewicht wordt toegevoegd of als er iets wordt weggehaald dat mogelijk draagt.
• De verhuurder of de VvE moet toestemming geven voordat je in een huurwoning of appartement iets verandert aan het kanaal, de schouw of de wand.

Wat je verzamelt voordat je een toestel kiest

• De maten van de haardopening: breedte, hoogte en diepte, en de vrije ruimte erachter en erboven.
• Foto’s van de opening, de schouw en de schoorsteen op het dak.
• Wat er eerder op het kanaal aangesloten was, en wanneer er voor het laatst is gestookt.
• Wanneer het kanaal voor het laatst is geveegd, en of daar een rapport van is.
• Of er een veegluik of inspectiepunt is, en waar.
• Het bouwjaar van de woning en wat je weet over de constructie van schouw en vloer.
• Of er een gasaansluiting en een geaard stopcontact in de buurt zitten.
• Of het kanaal alleen van jou is, en of je huurt of in een appartement woont.
• Hoe vaak je verwacht te stoken, en of er iemand in huis is met een longaandoening.

Vraag met die gegevens eerst een inspectie en een advies over het kanaal, en pas daarna offertes voor een toestel. Een verkoper die zonder die inspectie zegt dat het ‘wel past’, doet een uitspraak over iets wat hij niet heeft gezien.