Een gashaard in huis: wat moet je laten controleren?

Een gashaard of gaskachel in huis is een verbrandingstoestel. Daarom mag je hem niet zelf aansluiten, verplaatsen of onderhouden: dat werk is voorbehouden aan bedrijven met een certificaat. Jouw rol zit ervoor en erna. Je kiest welk type past bij je woning, je bepaalt welk vermogen en welk uiterlijk je wilt, je verzamelt de gegevens die de installateur nodig heeft, en je controleert of het bedrijf bevoegd is. Daarna zorg je voor onderhoud en een koolmonoxidemelder.

Open of gesloten: het belangrijkste technische verschil

Milieu Centraal maakt onderscheid tussen open en gesloten gastoestellen. Een open gaskachel haalt de lucht voor de verbranding uit de kamer, ook als er glas of een deurtje voor de vlammen zit. Een gesloten toestel heeft een eigen pijp naar buiten voor de aanvoer van verbrandingslucht. Dat verschil heeft gevolgen voor de veiligheid.

Bij een open toestel moet er tijdens het branden genoeg verse lucht binnenkomen, bijvoorbeeld via een open rooster of klapraam. Komt er minder binnen dan de kachel nodig heeft, dan kunnen de verbrandingsgassen via de kamer in plaats van via de schoorsteen gaan. Krijgt de vlam te weinig zuurstof, dan ontstaat koolmonoxide, dat volgens Milieu Centraal zeer giftig is. Milieu Centraal adviseert daarom een gesloten toestel als het kan, en schrijft dat je in een goed geïsoleerd huis alleen gesloten gaskachels kunt gebruiken.

Daar hangt een gevolg aan vast dat je vooraf moet weten: bij een gesloten toestel komt er een extra doorvoer naar buiten, en bij een open toestel moet de ventilatie in die kamer open blijven staan terwijl de haard brandt. Een rooster dat je in de winter dicht wilt hebben vanwege de kou, is bij een open toestel dus geen optie. Wie zijn huis net heeft geïsoleerd en kierdicht gemaakt, komt daarmee automatisch bij een gesloten toestel uit.

Vermogen, formaat en hoe hij eruitziet

Dit deel kies je zelf, en het is meer dan smaak.

• Vermogen. Een toestel dat te groot is voor de kamer, staat vaak laag te branden of gaat steeds aan en uit. Vraag de installateur om een vermogen te adviseren op basis van de ruimte, de isolatie en de vraag of de haard sfeer of warmte moet geven, en laat dat advies op de offerte zetten in plaats van zelf een model te kiezen op uiterlijk.
• Inbouw, vrijstaand of hangend. Bij inbouw ontwerp je de ombouw naar de inbouwmaten en de vrije ruimte uit de handleiding, niet omgekeerd. Een hangend toestel hangt aan het plafond, de wand of het kanaal en is daarmee ook een constructieve vraag.
• Doorkijk of één zijde. Een doorkijkhaard is van twee kanten zichtbaar en stelt eisen aan de wand waarin hij zit. Vraag wat dat voor de afvoer en voor het glas betekent.
• Het vlambeeld. Gashaarden hebben decoratieve blokken of stenen. Vraag of die meegeleverd worden, of ze los vervangen kunnen worden en hoe ze volgens de handleiding teruggelegd moeten worden na schoonmaken; op een verkeerde plek kunnen ze het vlambeeld en de verbranding veranderen.
• Hoe hij eruitziet als hij uit staat. Een gashaard staat de meeste uren van het jaar uit, en dan zie je een ruit met blokken erachter. Vraag in de showroom of de haard uit kan en kijk opnieuw.

Wat de installateur beoordeelt

Het Besluit bouwwerken leefomgeving eist voor een ruimte met een verbrandingstoestel een voorziening voor de afvoer van rookgas en voor de toevoer van verbrandingslucht. Die afvoer moet ten minste de capaciteit hebben die volgens de specificaties van het toestel nodig is — bij bestaande bouw bepaald volgens NEN 8757 — en de rookgassen mogen niet terug het huis in stromen. Of dat lukt, beoordeelt het installatiebedrijf voor jouw situatie. Dat is geen vinkje op een formulier: het hangt af van het toestel, de route van de afvoer en de woning. Het toestel bepaalt daarmee de eis aan het kanaal, en niet omgekeerd.

Wil je een gesloten haard aansluiten op een bestaande schoorsteen, laat dan onderzoeken of die schoorsteen geschikt is. Volgens Milieu Centraal moet de doorgang schoon zijn en breed genoeg voor een pijp die zowel verse lucht aanvoert als verbrandingsgassen afvoert. Is de schoorsteen te smal, dan is een aparte toevoer nodig, bijvoorbeeld via de kruipruimte met een rooster in de gevel. Wat er bij de beoordeling van een bestaand kanaal verder langskomt, staat in het rookkanaal: wat bepaalt of een kachel kan.

Woon je in een appartement, dan is een gastoestel vaak aangesloten op een rookgasafvoer die je deelt met de buren. Volgens de Rijksoverheid is de vereniging van eigenaren verantwoordelijk voor het onderhoud en de controle van die gezamenlijke rookgasafvoer. Een nieuwe gashaard op zo’n afvoer bespreek je dus eerst met de VvE, en je vraagt wat er bekend is over de staat en de capaciteit ervan.

Zo herken je een bevoegd bedrijf

Werkzaamheden aan gebouwgebonden gasverbrandingstoestellen en aan de afvoer- en luchttoevoervoorziening mogen op grond van artikel 6.45 van het Bbl alleen door een gecertificeerd bedrijf worden gedaan: installeren, repareren, onderhouden en in bedrijf stellen. Het IPLO noemt gashaarden daarbij uitdrukkelijk, en schrijft dat het verboden is om die werkzaamheden uit te voeren of te laten uitvoeren zonder certificaat. Je bent dus ook zelf aan die regel gebonden als opdrachtgever.

• Het bedrijf staat in het Register gasverbrandingsinstallaties; de Rijksoverheid verwijst daarvoor naar register.tlokb.nl.
• Het bedrijf voert het voorgeschreven beeldmerk voor gecertificeerde bedrijven op zijn communicatie en bij het legitimeren aan de klant. Dat is verplicht voor wie gecertificeerd is.
• Het certificaat dekt het werk dat je vraagt: een bedrijf mag alleen de werkzaamheden doen waarvoor het gecertificeerd is.

Eenvoudige handelingen vallen niet onder het verbod. Het IPLO noemt als voorbeelden de resetknop indrukken, cv-water bijvullen, batterijen vervangen en de klok of thermostaat instellen; dat zijn handelingen zonder direct risico op het vrijkomen van koolmonoxide. Koop je een tweedehands gashaard, installeer hem dan niet zelf, adviseert Milieu Centraal, maar laat een specialist hem nakijken en installeren. Een installateur die tijdens zijn werk meer dan 20 ppm koolmonoxide meet in een ruimte waar mensen kunnen zijn, moet dat volgens het Bbl direct melden bij de bewoner, de eigenaar, het bevoegd gezag en de certificerende instelling.

Na de installatie: controle, melder en signalen

Onderhoud. De adviezen over het interval verschillen per bron. De Rijksoverheid adviseert een gastoestel regelmatig te laten controleren door een gecertificeerd installatiebedrijf en noemt als voorbeeld eens per jaar. Milieu Centraal adviseert gaskachels en afvoerpijpen elk jaar te laten nakijken en schoonmaken, eventueel met een onderhoudscontract, en de schoorsteen waarop een kachel is aangesloten jaarlijks te laten vegen. Vraag daarnaast welk interval de fabrikant voor jouw toestel voorschrijft, want dat kan strenger zijn. Op een sticker op de installatie staat vaak wanneer die voor het laatst is gecontroleerd.

Koolmonoxidemelder. Milieu Centraal raadt aan een koolmonoxidemelder te gebruiken als je een gaskachel stookt. Voor de plaatsing in een ruimte met een verbrandingstoestel adviseert de brandweer: aan het plafond, 1 tot 3 meter horizontaal van het toestel, centraal in de ruimte en minstens 30 centimeter van de muren, en niet bij ventilatieopeningen of achter gordijnen of kasten. Bij een schuin plafond hang je hem op het schuine deel, binnen dezelfde afstand. Wijkt de handleiding van jouw melder af, dan volg je die handleiding.

Signalen. Bel een gecertificeerde installateur als je een van deze dingen ziet:

• een vlam die geel of oranje is bij een toestel waar hij normaal blauw brandt;
• roet, roest of corrosie op of rond het toestel;
• ramen of muren die beslaan terwijl de haard brandt.

Klachten als hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid en vermoeidheid kunnen op koolmonoxide wijzen en lijken op griep. Gaat de melder af of vertrouw je het niet: waarschuw je huisgenoten, ga naar buiten en bel 112.

Gebruik en kosten

Een gashaard verbruikt gas, en wat dat kost hangt af van het vermogen, hoe lang je hem aanhebt en je eigen tarief. Vraag het gasverbruik in kubieke meters per uur bij het vermogen dat je kiest, en reken dat zelf door met de prijs per kubieke meter op je jaarnota: verbruik per uur × uren × tarief. Zo zie je of je over sfeer praat of over een rekening.

Milieu Centraal plaatst daar één kanttekening bij die de keuze kan veranderen: verwarmen met gaskachels is minder efficiënt dan centrale verwarming met een hr-ketel, en je gebruikt dan meer gas en stoot meer CO2 uit, zeker als je meerdere kamers zo verwarmt. Een gashaard past dus beter als sfeer- of bijverwarming dan als vervanging van je cv.

Er is nog iets dat je meeneemt voordat je investeert: vraag bij je gemeente wat er voor jouw wijk is vastgelegd over de warmtevoorziening en de gasaansluiting. Een gastoestel is een investering voor vele jaren, en het antwoord op die vraag hoort in de afweging thuis.

Situaties die het advies veranderen

Weeg je nog meer soorten tegen elkaar af, zoals hout of pellets? Begin dan bij een haard kiezen voor je woonkamer.

Gegevens die je klaarlegt voor de offerte

• Bouwjaar en type woning, en of het een huur-, koop- of appartementswoning is.
• Hoe goed de woning geïsoleerd is en welke ventilatie er in de kamer is (roosters, mechanische ventilatie).
• Of er een schoorsteen is, wanneer die voor het laatst is geveegd en of hij nog in gebruik is.
• Waar de haard moet komen, en waar de gasleiding en het dichtstbijzijnde stopcontact zitten.
• Of je een open of gesloten toestel wilt, en waarvoor: sfeer of verwarming.
• De maat van de nis of de wand waarin hij moet komen, en welke inbouwmaten en vrije ruimte de handleiding vraagt.
• Het geadviseerde vermogen met de onderbouwing, en het gasverbruik per uur.
• Bij een appartement: wat de VvE weet over de staat en de capaciteit van de gezamenlijke rookgasafvoer.
• Het onderhoudsinterval dat de fabrikant voorschrijft, en wat een onderhoudsbeurt kost.