Je vloer egaliseren: wat vooraf duidelijk moet zijn

Egaliseren betekent dat je een dunne laag vloeibare mortel, egaline, over de vloer giet zodat er een vlakke ondergrond ontstaat voor de nieuwe vloer. Zelf egaliseren kan, mits de vloer eronder stevig, schoon en droog is en je de voorwaarden van het product precies volgt. Wat egaline niet doet: een verende houten vloer stijf maken, scheuren in een dekvloer verklaren, of vocht wegnemen. En egaline is geen afwerkvloer. Fabrikanten beschrijven hun egalines als ondergrond waarop daarna keramiek, parket of pvc komt. Wil je een gegoten vloer die je ziet en waarop je loopt, dan is dat een ander product; zie een gietvloer: voordelen, nadelen en dagelijkse praktijk.

Eerst: moet het wel?

De eis komt van de vloer die erop komt. Een leginstructie noemt hoeveel afwijking er mag zijn over een bepaalde lengte. Een voorbeeld: de leginstructie van een pvc-klikvloer van Karwei vraagt een ondervloer die droog, schoon en vlak is, met een tolerantie van 5 millimeter over 3 meter. Uponor neemt in zijn documentatie voor vloerverwarming de tabel uit de Duitse norm DIN 18202 over, met voor afgewerkte vloeren onder meer 3 millimeter over 1 meter en 9 millimeter over 4 meter. Dunne en flexibele vloeren zijn het gevoeligst: Milieu Centraal wijst erop dat vooral bij dunne of flexibele vloerbedekking een goed vlakke ondergrond belangrijk is. Daarom komt egaliseren vaak ter sprake bij een pvc-vloer.

Meetopdracht. Leg een lange, rechte lat of waterpas op de vloer, in verschillende richtingen, ook diagonaal en langs de muren. Meet onder de lat hoe groot de grootste opening is, en noteer waar. Vergelijk dat met de eis uit de leginstructie van je nieuwe vloer. Zijn het een paar plaatselijke kuilen, dan kan plaatselijk uitvlakken genoeg zijn. Loopt de hele vloer scheef of bol, dan gaat het om een volledige laag.

Moet het een hele laag zijn?

Egaliseren is de zwaarste optie, en niet elke oneffen vloer vraagt erom. Leg de maat die je hebt gemeten naast deze drie routes, van licht naar zwaar.

• Plaatselijk uitvlakken. Een paar kuilen of een gat waar een leiding heeft gelegen, vul je plaatselijk. Dat kost een fractie van het materiaal en de droogtijd, en je kunt de rest van de vloer laten zoals hij is. Let op de minimale laagdikte van het product: te dun aangebracht kan een egaline juist loslaten.
• Een ondervloer die het opvangt. Bij een zwevende vloer kan de ondervloer kleine onregelmatigheden overbruggen. Quick-Step geeft voor zijn FlexPro-ondervloer op dat die onregelmatigheden tot 3 millimeter breed overbrugt, en dat de vloer over linoleum, compacte pvc en houten vloerdelen kan met beperkte of geen doortekening. Dat is een fabrikantclaim over één product: vraag hem op voor de ondervloer die jij krijgt en vergelijk hem met je eigen meting.
• Een volledige laag egaline. Nodig als de vloer over de hele breedte scheef of bol loopt, als er veel oude lijm- en mortelresten zitten, of als de nieuwe vloer verlijmd wordt en dus een strakke ondergrond vraagt.

Een vierde route komt vaak langs maar lost het probleem niet op: een dikkere of zachtere ondervloer onder een klikvloer leggen om een bolle vloer te verbergen. De vloer ligt dan hol en de klikverbindingen worden belast, en bij een plaatselijke bult blijft die bult precies zo hard. Een bolle vloer vraagt dus afschuren of een laag, geen compensatie van bovenaf.

De ondergrond beoordelen

Egaline hecht en blijft alleen goed als de ondergrond dat toelaat. Bostik noemt in zijn uitleg over een egale ondervloer vier punten, die je kunt gebruiken als controlelijst:

• Draagkracht. De toplaag moet stevig zijn. Bostik noemt een minimale treksterkte van 0,5 N/mm², te meten door een vakman; is de ondergrond te zwak, dan eerst een versteviger. Zanderig of afbrokkelend? Dan is dat een signaal om het te laten beoordelen. Tik ook met een houten steel over de vloer: waar het hol klinkt, zit de laag mogelijk los van de ondergrond.
• Vervuiling. Olie, vet, stof en pleisterresten verhinderen de hechting en moeten weg. Dat geldt ook voor losse resten van oude vloerbedekking.
• Scheuren. Bostik beschrijft het uitslijpen, krammen en vullen met een tweecomponenten-epoxy. Dat is werk voor iemand die de oorzaak van de scheur kan beoordelen.
• Vocht. Het restvocht moet onder de grens van het product liggen. Voor Bostik SL C740 Fiber Maxi is dat bij een cementgebonden dekvloer maximaal 2,0 CM-% (1,8 met vloerverwarming) en bij anhydriet 0,5 CM-% (0,3 met vloerverwarming). De grenzen gelden voor een meting met de CM-methode; laat die uitvoeren door iemand die dat apparaat heeft.

Weet ook wat voor dekvloer je hebt. Bostik noemt bijvoorbeeld een epoxy-vochtscherm dat op cementgebonden ondergronden kan, maar niet op anhydriet. Ook de toegestane laagdikte verschilt per ondergrond.

Een houten ondergrond

Op hout kan egaliseren, maar met extra voorwaarden. Bostik adviseert voor een houten of buigzame ondergrond een vezelversterkte egaline met een hogere buigweerstand, en voor de SL C740 een laagdikte van meer dan 3 millimeter op hout. Uponor schrijft in zijn documentatie dat de vloerdelen onbeschadigd en stevig bevestigd moeten zijn en voldoende draagvermogen moeten hebben, en dat planken die bol staan niet te verhelpen zijn met egalisatie. Veert de vloer als je erover loopt, dan is dat een vraag over de constructie en niet over de vlakheid. Laat die eerst beoordelen.

De voorwaarden van het product lezen

Elke egaline heeft een eigen technisch blad. Lees daarin ten minste deze punten, hier met de waarden van Bostik SL C740 Fiber Maxi als voorbeeld:

Bostik geeft in de algemene uitleg een ideale verwerkingstemperatuur van 15 tot 25 °C, met de waarschuwing dat de egaline onder 10 °C veel trager droogt en boven 30 °C zo snel dat er scheuren kunnen ontstaan. Beloopbaar is dus niet hetzelfde als klaar: voor de vloerbedekking adviseert Bostik minimaal 48 uur te wachten, langer bij dikke lagen, en eerst het restvocht te meten.

Rekenvoorbeeld: hoeveel egaline?

Een voorbeeld met aangenomen maten, geen advies voor jouw vloer. Bostik noemt een verbruik van ongeveer 1,5 kilo per vierkante meter per millimeter laagdikte. Stel dat een kamer 15 m² is en de gemeten oneffenheden een gemiddelde laag van 4 millimeter vragen. Dan is de berekening 15 × 4 × 1,5 = 90 kilo egaline. Deel dat door de inhoud van een zak van het gekozen product en reken wat extra voor de diepste plekken. Het verbruik van jouw product staat op het technisch blad.

Planning: hoe lang kun je de ruimte niet gebruiken?

Dit is de post die mensen onderschatten, en hij volgt rechtstreeks uit de getallen hierboven. Reken de volgorde door voordat je een datum afspreekt met de vloerenlegger.

1. Leeghalen en voorbereiden. Ruimte leeg, plinten eraf, oude resten weg, stofzuigen. Bij een grotere ruimte is dit een dag werk.
2. Primeren en laten drogen. De primer heeft zijn eigen wachttijd; die staat op het technisch blad.
3. Gieten. Binnen de verwerkingstijd, bij Bostik SL C740 ongeveer 20 minuten per mengsel. Dat betekent dat je in een grote ruimte met twee mensen werkt, want een volgende zak moet aansluiten op een laag die nog nat is.
4. Beloopbaar. Bij dit product na ongeveer 3 uur. Dat is niet het moment om meubels terug te zetten.
5. Wachten op de nieuwe vloer. Minimaal 48 uur volgens Bostik, langer bij dikke lagen, en eerst het restvocht meten.

Tel daar de temperatuurvoorwaarde bij op. In een onverwarmde ruimte in de winter kom je onder de 10 °C, en dan droogt de laag volgens Bostik veel trager. Egaliseren in een koude aanbouw in januari is dus een andere klus dan in mei. Plan ook waar je de spullen uit de kamer kwijt bent, want die ruimte is minstens twee dagen onbruikbaar.

Wat er na het egaliseren nog moet

De vloer is vlak, maar nog niet klaar om op te leggen. Drie dingen blijven over.

De randen en de hoogte. De egalinelaag maakt de vloer hoger, en dat verandert de maat onder je deuren en de hoogte van de onderste traptrede. Meet die opnieuw na het gieten, voordat de nieuwe vloer en de plinten besteld zijn.

De vloer schoon en vrij van resten. Spatten egaline die op de wand of tegen het kozijn zijn gekomen, haal je weg voordat ze helemaal hard zijn. Een geharde bult precies in een hoek merk je pas als de eerste plank niet aansluit.

De restvochtmeting. Dat is geen formaliteit maar de voorwaarde uit het legvoorschrift van je nieuwe vloer. Laat die meting doen en vraag het resultaat op papier, zeker als iemand anders de vloer legt: dan is duidelijk wie wat heeft vastgesteld.

Wat je zelf voorbereidt en wat vakwerk is

Ook dikke lagen, grote ruimtes en egalisatie boven vloerverwarming vragen om iemand die de ondergrond en het product samen beoordeelt.

Ga je daarna zelf een klik- of laminaatvloer leggen, dan is de volgende vraag welk gereedschap je gebruikt; zie een laminaatsnijder of zaag gebruiken. Wil je in dezelfde verbouwing vloerverwarming bovenop de vloer aanbrengen, dan hoort de egalisatie bij dat systeem en gelden de eisen uit de systeemdocumentatie; zie vloerverwarming zonder frezen.