Een grote woonkamer inrichten: zithoek, eettafel en opbergen

In een grote woonkamer is de ruimte meestal niet het probleem. De afstand is dat wel, en het feit dat functies geen vaste plek krijgen: de bank tegen de ene muur, de tv tegen de andere, een eettafel die half in de looproute staat en daartussen een strook vloer waar niemand iets doet. Begin daarom niet bij de meubels, maar bij de vraag wat er in deze kamer moet gebeuren. Daarna kies je of je één zithoek maakt die los in de ruimte staat of de kamer in twee zones verdeelt. Pas daarna bepaal je waar de tafel, de tv, de kasten en de lampen komen.

Bepaal eerst welke functies hier een plek krijgen

Een grote woonkamer is bijna nooit alleen een zithoek. Er wordt ook gegeten, opgeborgen, tv gekeken en vaak gewerkt of gespeeld. Loop die lijst langs en schrijf per functie op hoe vaak je hem gebruikt en voor hoeveel mensen:

• zitten en praten, en met hoeveel mensen tegelijk op een gewone avond;
• eten: dagelijks, en de keren dat er bezoek bij zit;
• tv of beeldscherm, en of daar iedereen bij zit of een deel;
• opbergen: wat hier moet liggen omdat je het hier gebruikt;
• thuiswerken, huiswerk, een hobby of een instrument;
• spelen op de vloer, en of dat elke dag weer opgeruimd moet;
• de doorloop naar hal, keuken, tuin en trap.

Meestal krijgen twee of drie functies een eigen plek en leent de rest ruimte van een andere. Een werkplek die je twee ochtenden per week gebruikt, hoeft geen eigen hoek als je het materiaal ergens kunt wegzetten; dan kan de eettafel die taak erbij doen. Een werkplek waar elke dag een beeldscherm op staat, is wel een aparte zone en vraagt stroom, licht en een rug die niet naar de hele kamer staat.

De doorloop is ook een functie, geen restruimte. Zet de lijst daarom op een tekening voordat je iets versleept: in het stappenplan voor een plattegrond op schaal staat welke vaste onderdelen je eerst intekent, inclusief de draairichting van de deuren.

Eén centrale zithoek of twee zones

Beide opstellingen werken, maar in andere kamers en voor een ander dagelijks gebruik.

Een eettafel in dezelfde ruimte telt als zone, ook als je hem niet zo noemt. Heb je zithoek en eettafel al staan, dan is de vraag meestal niet of er een tweede zone bij moet, maar of er nog een derde plek bij kan en of de zithoek niet compacter moet.

Daglicht bepaalt waar een zone kan

Kijk op een gewone dag drie keer in de kamer: ’s ochtends, rond het middaguur en aan het eind van de middag. Leg een stukje tape op de vloer waar het licht dan valt. Na een dag zie je welke delen van de kamer daglicht krijgen en welke vooral ’s avonds onder lamplicht gebruikt worden.

Deze drie situaties komen vaak voor, en ze sluiten elkaar niet uit: een doorzonkamer kan ook een knik hebben, en een diepe kamer kan aan de korte kant een tweede raam hebben.

• Ramen aan voor- en achterkant. Twee zones liggen voor de hand: één bij elk raam, met het donkerdere midden als looproute of voor een kast. Zet de plek waar je overdag leest of werkt bij het raam waar je het meest van het licht hebt, en het beeldscherm waar overdag de minste spiegeling in komt.
• Een diepe kamer met één raamwand. Het deel bij het raam is de daglichtplek, het achterste deel is vooral een avondplek. Een centrale zithoek bij het raam werkt dan goed; een tweede zone achterin heeft vooral zin als die ook ’s avonds gebruikt wordt, bijvoorbeeld om tv te kijken of te eten.
• Een L-vormige kamer. De knik is een natuurlijke grens. Laat elke poot van de L één hoofdfunctie hebben en houd de hoek zelf vrij als doorloop.

De eettafel: de plek en de drie maten die hij vraagt

In een grote woonkamer staat bijna altijd ook de eettafel. Dat is het meubel waar het vaakst iets wringt, omdat mensen eromheen gaan zitten en weer opstaan. De tafel vraagt daardoor meer ruimte dan zijn eigen maat.

Waar de tafel staat

Drie dingen bepalen die plek, en ze trekken niet altijd dezelfde kant op:

• De afstand naar de keuken. Je draagt hier pannen, borden en vuile vaat. Een tafel ver van de keuken betekent elke dag een extra stuk lopen, vaak met volle handen.
• Daglicht. Aan tafel wordt gegeten, gelezen en gewerkt, dus licht helpt. Maar de plek bij het raam is ook de plek waar je het liefst zit; die geef je weg aan de tafel.
• De doorloop. Staat de tafel in de route tussen hal, keuken en tuin, dan loopt er iemand langs terwijl er gegeten wordt. Dat kan, als je die ene zijde vrijhoudt van stoelen.

Bij een open keuken is de tafel vaak de schakel: dicht bij het aanrecht staat hij praktisch, en de zithoek verderop houdt dan rust. Wil je vanaf de bank juist naar de tuin kijken, dan ruil je dat om en neem je het extra loopstuk erbij. Een ronde tafel heeft geen hoek die uitsteekt en laat zich daarom makkelijker in een route plaatsen; hij past minder goed tegen een wand.

Meet de tafel, de stoel en de route apart

Hier gaat het vaak mis, doordat drie verschillende maten door elkaar lopen.

1. De maat van de tafel zelf. Lengte en breedte van het blad. Is de tafel uitschuifbaar, noteer dan ook de uitgeschoven lengte als tweede maat; dat is de maat die met bezoek geldt.
2. De gebruiksmaat van de stoel. Een eetstoel steekt met zijn achterkant buiten het blad uit, en wie opstaat schuift eerst naar achteren. Meet dat zelf: zet de stoel zoals je hem gebruikt aan tafel, ga zitten en schuif naar achteren tot je kunt opstaan. Meet van de tafelrand tot de achterste poot. Een stoel met armleuningen die onder het blad moet, een stoel op een vaste voet en een barkruk geven elk een ander getal, en je eigen lengte speelt mee. Daarom is je eigen meting bruikbaarder dan een algemene richtmaat.
3. De strook die daarnaast vrij blijft. Loopt er een route langs de tafel, dan moet iemand achter de naar achteren geschoven stoel langs kunnen. Dat is een derde strook, boven op de uitschuifruimte. Zonder route hoef je die niet te reserveren.

Plak de omtrek van het tafelblad op de vloer. Dat laat alleen de eerste maat zien. Plak daarna een tweede lijn op de uitschuifafstand die je hebt gemeten, en waar het nodig is een derde voor de route. Zet er een stoel bij, ga zitten en sta op. Pas dan zie je wat de drie stroken samen innemen, en of de kast of de bank daarachter nog kan staan.

Hoe de tafel zich tot de zithoek verhoudt

Zet de twee plekken niet zo ver uit elkaar dat er een lege strook tussen ontstaat waar niets gebeurt, en niet zo dicht op elkaar dat een stoel die naar achteren schuift tegen de bank komt. Dat laatste controleer je met de uitschuifmaat die je net hebt gemeten.

De richting telt mee. Een bank met de rug naar de tafel maakt er twee gescheiden plekken van: prettig als er iemand werkt terwijl een ander tv kijkt, minder prettig als je elkaar wilt kunnen zien. Een lage kast of een bank met een lage rugleuning laat de twee plekken bij elkaar horen. Kijk ook wat je vanaf de tafel ziet: eten met zicht op een donker beeldscherm is iets anders dan zicht op de tuin.

Een voorbeeldindeling, met alle maten als aanname

De indeling hieronder is een rekenvoorbeeld op papier, geen bestaande woning. Alle maten zijn aannames; neem ze niet over zonder je eigen kamer te meten.

Aannames: een doorzonkamer van 4,2 meter breed en 8,0 meter diep. Raam aan de straatzijde, openslaande tuindeuren aan de achterzijde. De deur naar de hal zit in de linker zijwand, 0,8 meter uit de voorste hoek, en draait naar binnen tegen die wand. Achterin zit in dezelfde zijwand de doorgang naar de keuken.

Wat vrij blijft: een strook langs de linker zijwand over de hele diepte, van de haldeur naar de tuindeuren, plus de kwartcirkel van het deurblad bij de hal. Wat bewust wegvalt: een losse leesstoel in het midden, een hoge boekenkast tussen de twee delen en een aparte werkplek; werken gebeurt aan de eettafel.

Nadeel en compromis: vanaf de bank kijk je naar de achterkant van de eetstoelen. En omdat de route langs één lange zijde van de tafel loopt, zet je daar bij bezoek geen extra stoel bij; de tafel schuift in dit voorbeeld dus uit naar de kopse kant. Wie dat niet wil, draait de opstelling en zet de eettafel voor en de zithoek achter, met minder daglicht aan tafel als prijs.

Waar het beeldscherm komt

De tv bepaalt vaak ongemerkt de hele opstelling: eerst staat de bank ertegenover, daarna moet de rest zich erbij voegen. Zet de volgorde om. Bepaal eerst waar de zithoek logisch staat, en kijk dan waar het scherm kan.

Drie dingen controleer je ter plekke:

• Spiegeling. Ga op de bank zitten en houd een donker vlak op de beoogde plek en hoogte, bijvoorbeeld een uitgeschakelde tablet of een stuk donker karton. Zie je daar op een lichte dag een raam in terug, dan kijk je overdag tegen een spiegelbeeld aan.
• Hoogte. Je ooghoogte terwijl je op de bank zit, is het vertrekpunt. Een scherm boven een schouw of op een hoge kast betekent dat je blijft opkijken.
• Snoeren. Een scherm heeft stroom en signaal nodig. Dat is meestal de reden om het tegen een wand te houden of een kabelgoot in te plannen. Mag je in een huurwoning niet boren, dan valt ophangen af en wordt het een tv-meubel of een lage kast.

In twee zones is de extra vraag of het scherm bij de zithoek hoort of ook vanaf de eettafel zichtbaar is. Beide kan; een scherm dat vanaf de tafel meekijkt, trekt wel de aandacht tijdens het eten. Weeg dat af tegen hoe vaak je aan tafel iets wilt kunnen volgen. Hoe beeldhoogte, kijkafstand en kabels samen uitpakken, staat uitgebreider bij waar je de tv zet zonder dat de kamer eromheen draait.

Opbergen in een grote kamer

Juist in een ruime kamer verdwijnt opbergruimte uit het plan, omdat er nergens krapte te voelen is. Toch bepaalt de kast waar de rest kan staan: hij is diep, en er gaan deuren of lades open.

Kies voor het grootste opbergmeubel de wand met de minste onderbrekingen: geen raam, geen deur, geen radiator. Reken de diepte van de kast vanaf de wand, niet vanaf de plint, en houd ook hier drie maten los van elkaar: de diepte van de kast zelf, de afstand die een la of deur naar voren inneemt als hij openstaat, en de strook die daarnaast vrij moet blijven om er met een volle doos langs te komen. Een la die openstaat, staat in de looproute.

Open vakken laten de kamer luchtiger ogen, maar laten ook zien wat erin staat. Achter dichte fronten verdwijnt dat, en wordt de kast één groot vlak. Wil je beide, dan kan onderin dicht en bovenin open; de dagelijkse rommel verdwijnt en de kast blijft minder massief.

Een lage kast achter een losse bank is een veelgebruikte oplossing: hij maakt de rugleuning af en geeft een aflegplek. Maak die keuze af voordat je hem koopt. Kun je er bij, als de bank ervoor staat? Een la of deur gaat open aan de kant van de looproute, dus die kant moet vrij blijven. Is de kast smal en hoog, dan kan hij kantelen als iemand zich eraan vasthoudt of een kind eraan hangt; kies dan een laag en wat dieper model, of zet hem alsnog tegen een wand. En een kast vol boeken schuif je niet meer even op: test de plek eerst leeg, een paar dagen.

Speelgoed dat elke dag opgeruimd moet worden, hoort in het zicht en op kinderhoogte. Een mand of een lage lade bij de zithoek werkt daarvoor beter dan de bovenste kast aan de andere kant van de kamer.

Zichtlijnen vanaf de deur, de bank en de keuken

Ga in de deuropening staan en kijk wat je als eerste ziet. In een grote kamer is dat vaak de achterkant van een bank die los in de ruimte staat. Dat is geen probleem als er iets achter de rugleuning staat dat de lijn afmaakt, zoals een lage kast of een smalle tafel met een lamp. Een kale brede rugleuning oogt anders als een muur midden in de kamer.

Ga daarna op de bank zitten. Zie je de tuin, het raam of juist het aanrecht? Bij een open keuken wil je vanaf de bank meestal niet recht op de vaat kijken, terwijl je vanuit de keuken wel contact met de zithoek wilt houden. Een lage kast tussen twee zones houdt beide zichtlijnen open en laat het licht door. Een hoge open kast scheidt sterker, maar neemt daglicht weg van het deel erachter; zet zo’n scheiding daarom niet tussen de enige raamwand en de rest van de kamer.

Een zithoek die los in de kamer staat

Een centrale zithoek brengt de zitplekken dichter bij elkaar, zodat je kunt praten zonder je stem te verheffen. Een vloerkleed waar de voorpoten van alle zitmeubels op staan, maakt er één groep van. Let op twee dingen:

• Een vast middelpunt. Staat er een schouw of kachel, dan richt de zithoek zich daar vaak vanzelf op, met het beeldscherm ernaast. Speelt die keuze nog, lees dan eerst een haard kiezen voor je woonkamer, want plaats en type bepalen mee waar de bank kan staan.
• De drie maten, ook hier. Plak de omtrek van de bank op de vloer; dat is alleen de maat van het meubel. De zitdiepte plus je benen, en een salontafel die binnen armbereik moet staan, bepalen hoe diep de groep in gebruik wordt. Daarnaast moet de route er nog langs. Loop er een paar dagen omheen voordat je iets koopt.

Licht per zone, op de plek waar je het gebruikt

Verlichting is in een grote kamer geen sluitstuk. Met één lamp aan het plafond is ’s avonds een deel van de kamer onbruikbaar, hoe goed de indeling verder ook is. Loop daarom de functies uit je lijst langs en geef elke plek zijn eigen licht:

• Lezen. Een leeslamp hoort naast of achter je schouder op de pagina te schijnen. Staat de lamp aan de andere kant van de kamer, dan maak je met je eigen lichaam schaduw op het boek.
• Eten. Licht boven het blad. Schuift je tafel uit naar één kant, dan hangt een vaste lamp daarna niet meer boven het midden. Kies dan een lamp die je kunt verschuiven, of hang hem boven het deel waar je ook met bezoek zit.
• Tv kijken. Een beetje licht naast of achter het scherm scheelt; in een verder donkere kamer kijk je naar één fel vlak.
• De doorloop. Een lamp bij de deur, op een schakelaar die je bij binnenkomst kunt bereiken, zodat je niet eerst de kamer door moet.

Houd de lichtkleur in de hele kamer gelijk. Milieu Centraal geeft aan dat ledlampen in de winkel standaard 2700 kelvin hebben, vergelijkbaar met het geelwitte licht van een gloeilamp; een hogere kelvinwaarde geeft koeler, witter licht. Een witte lamp in de leeshoek naast warmwit bij de bank maakt van één kamer twee losse ruimtes. Reken er ook niet op dat dimmen het licht warmer maakt: volgens dezelfde kluswijzer geven de meeste ledlampen bij dimmen alleen minder licht en geen gelere kleur, en zijn er speciale lampen die dat wel doen.

Elke zone heeft stroom nodig op de plek waar de lamp staat. Een leeslamp naast een bank midden in de kamer vraagt een snoer dat niet over de looproute loopt; dat is vaak de reden om de zithoek toch iets naar een wand te schuiven. Verbouw je, dan is dit het moment om dat mee te nemen: bij stopcontacten plannen rond hoe je je huis gebruikt staat welke gegevens je daarvoor verzamelt. Welke lamp per taak past en hoe je lees-, praat- en tv-licht combineert, staat in de keuzehulp voor zithoekverlichting.

Twee zones bij elkaar houden, zonder leeg midden

Twee zones zijn pas prettig als ze elk af zijn en toch met elkaar te maken hebben. Dat bereik je met herhaling: hetzelfde hout, dezelfde stof of dezelfde kleur die in beide delen terugkomt. Eén materiaal dat de leiding neemt, is daarbij genoeg; welk materiaal dat in jouw kamer is, staat bij welke woonstijl past bij wat je al hebt.

Een vloerkleed bakent een zone af, maar alleen als de maat klopt. Een kleed waar enkel de salontafel op staat, maakt de groep juist kleiner. Staan de voorpoten van bank en stoelen erop, dan horen ze bij elkaar. Twee kleden kunnen twee zones markeren; laat ze dan niet tegen elkaar aan liggen, want een strook vloer ertussen maakt duidelijk dat het twee plekken zijn. Veel glas, een harde vloer en weinig textiel maken een grote kamer bovendien galmerig; gordijnen tot op de vloer, een kleed en een stoffen bank dempen dat, hoeveel precies hangt van de ruimte af. Welke maat en welk materiaal daarbij passen, staat in een vloerkleed kiezen op maat, materiaal en geluid.

Blijft de vraag of de kamer dan niet kaal wordt. Dat los je niet op door de randen vol te zetten met losse meubels. Drie dingen doen meer:

• licht op de plekken waar je zit, zoals hierboven, in plaats van alleen in het midden;
• één of twee grote vlakken met kleur of structuur: gordijnen die doorlopen tot de vloer, een kleed, of een donkerder wand achter de kast;
• een beperkt aantal persoonlijke spullen bij elkaar op één plek, in plaats van verspreid over alle vlakken.

Het midden van de kamer hoeft niet vol. Een lege strook is alleen storend als hij nergens voor dient. Laat de looproute erover gaan, of gebruik hem als speelvloer; dan is leeg precies de bedoeling.

Probeer het eerst met wat je hebt

Je hoeft hiervoor niets te kopen. Werk in deze volgorde: eerst verplaatsen wat je hebt, dan weglaten wat niet gebruikt wordt, en pas daarna vervangen.

1. Teken de kamer met ramen, deuren, radiatoren en stopcontacten.
2. Zet de bestaande bank en stoelen in de gekozen opstelling, ook als het niet de definitieve meubels zijn.
3. Markeer ontbrekende meubels met tape of een doos van ongeveer de juiste maat, en plak bij tafel en kast ook de gebruiksmaat en de route af.
4. Gebruik de kamer zo een week, overdag en ’s avonds. Noteer waar je omloopt, waar je een lamp mist en waar je nooit zit.

Pas daarna weet je of een tweede zone iets toevoegt of dat de zithoek vooral compacter moest. Een bank die je nog prima vindt en een erfstuk dat blijft, zijn uitgangspunten waar je om heen plant. Vind je de zitdiepte van je bank belangrijker dan de hoeveelheid zichtbare vloer, dan is dat een geldige keuze; schrijf hem op, dan hoef je er niet elke ronde opnieuw over te twijfelen. Blijkt de kamer in gebruik minder ruim dan gedacht, of loopt er een route dwars door de zithoek, dan gaat het artikel over een kleine woonkamer en looproutes dieper in op die keuze.